આજે નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ કેન્દ્રીય બજેટ ૨૦૨૬-૨૭ રજૂ કરશે

(જી.એન.એસ) તા. ૩૧

નવી દિલ્હી,

આજે (1 ફેબ્રુઆરી) ને રવિવારના રોજ નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ દ્વારા સતત નવમું બજેટ રજૂ કરશે, જેમાં અસ્થિર ભૂરાજકીય પરિસ્થિતિ વચ્ચે આર્થિક વિકાસને વેગ આપવા માટે સુધારાના પગલાંનો સમાવેશ થવાની અપેક્ષા છે. અત્યાર સુધીમાં, તેમણે ફેબ્રુઆરી 2024 માં વચગાળાના બજેટ સહિત સતત આઠ બજેટ રજૂ કર્યા છે. 2019 માં સીતારમણને ભારતના પ્રથમ પૂર્ણ-સમય મહિલા નાણામંત્રી તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા જ્યારે વડા પ્રધાન મોદીએ નિર્ણાયક બીજી મુદત જીતી હતી. 2024 માં મોદી ત્રીજી વખત સત્તામાં આવ્યા પછી, સીતારમણે તેમનો નાણા પોર્ટફોલિયો જાળવી રાખ્યો હતો. તે પહેલાં, ચાલો કેટલાક મુખ્ય આંકડાઓ પર એક નજર કરીએ.

GDP વૃદ્ધિ: આર્થિક સર્વેક્ષણમાં નાણાકીય વર્ષ 27 માટે વાસ્તવિક GDP વૃદ્ધિ 6.8 ટકાથી 7.2 ટકા રહેવાનો અંદાજ છે. આ વર્તમાન નાણાકીય વર્ષ (FY26) માટે અંદાજિત 7.4 ટકાથી થોડો મધ્યમ છે, જે વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા વચ્ચે સ્થિર વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.

રાજકોષીય ખાધ: નાણાકીય વર્ષ 26 માટે 4.4 ટકાનું લક્ષ્ય રાખ્યા પછી, સરકાર નાણાકીય વર્ષ 27 માં GDP ના 4.3 ટકાનું લક્ષ્ય રાખવાની અપેક્ષા છે. વિશ્લેષકો એ જોવા પર નજર રાખી રહ્યા છે કે શું સરકાર તેના પ્રાથમિક રાજકોષીય એન્કરને ખાધ ટકાવારીથી ડેટ-ટુ-જીડીપી રેશિયોમાં ફેરવે છે, જેનો લાંબા ગાળાનો ધ્યેય FY31 સુધીમાં 50 ટકાનો છે.

મૂડી ખર્ચ: મૂડી ખર્ચમાં 10-15 ટકાનો વધારો થવાની ધારણા છે, જે સંભવિત રીતે રૂ. 12-12.5 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચશે.

ક્ષેત્રમાં પરિવર્તન: જ્યારે રસ્તાઓ અને રેલ્વે મુખ્ય રહે છે, ત્યારે ગ્રીન એનર્જી (ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશન), પરમાણુ ઉર્જા અને હાઇ-ટેક મેન્યુફેક્ચરિંગ (AI અને રોબોટિક્સ) માં ફાળવણીમાં વધારો થાય છે.

ક્રેડિટ રેટિંગ: જાપાની ક્રેડિટ રેટિંગ એજન્સી, રેટિંગ એન્ડ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ઇન્ફર્મેશન, ઇન્ક. (R&I) એ ભારતના લાંબા ગાળાના સોવરિન ક્રેડિટ રેટિંગને ‘BBB’ થી ‘BBB+’ સુધી અપગ્રેડ કર્યું, જ્યારે ભારતીય અર્થતંત્ર માટે ‘સ્થિર’ દૃષ્ટિકોણ જાળવી રાખ્યો.

નિકાસ રેકોર્ડ ઊંચાઈએ પહોંચી: ભારતની કુલ નિકાસ નાણાકીય વર્ષ 2025 માં USD 825.3 બિલિયન અને નાણાકીય વર્ષ 2026 ના પ્રથમ છ મહિનામાં USD 418.5 બિલિયન સુધી પહોંચી, જે સેવાઓ નિકાસમાં મજબૂત વૃદ્ધિ અને બિન-પેટ્રોલિયમ, બિન-રત્નો અને ઝવેરાત શિપમેન્ટમાં સતત ગતિને કારણે થઈ.

બેરોજગારી દર 7 મહિનાના નીચલા સ્તરે: ભારતનો 15 વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના વ્યક્તિઓ માટે બેરોજગારી દર નવેમ્બર 2025 માં 4.7% ના સાત મહિનાના નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો, જે ઓક્ટોબર 2025 માં 5.2% હતો. આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI) ના ડેટા અનુસાર, આ ઘટાડો ગ્રામીણ બેરોજગારીમાં 3.9% અને શહેરી વિસ્તારોમાં 6.5% દરના ઘટાડા દ્વારા થયો હતો, જે મજબૂત, સ્થિર શ્રમ બજારનો સંકેત આપે છે.

S&P એ ભારતને BBB- થી BBB માં અપગ્રેડ કર્યું: સ્ટાન્ડર્ડ એન્ડ પુઅર્સ (S&P) ગ્લોબલ રેટિંગ્સે ભારતના લાંબા ગાળાના સોવરિન ક્રેડિટ રેટિંગને ‘BBB-’ થી ‘BBB’ અને તેના ટૂંકા ગાળાના રેટિંગને ‘A-3’ થી ‘A-2’ માં અપગ્રેડ કર્યું, જેમાં સ્થિર દૃષ્ટિકોણ છે. રેટિંગ અપગ્રેડ ભારતના આર્થિક માર્ગ અને સમજદાર નાણાકીય વ્યવસ્થાપનની નોંધપાત્ર પુષ્ટિ છે. આ 18 વર્ષમાં S&P દ્વારા દેશનું પ્રથમ સાર્વભૌમ અપગ્રેડ છે, જે અગાઉ 2007 માં કરવામાં આવ્યું હતું જ્યારે ભારતને BBB- પર રોકાણ ગ્રેડમાં ઉન્નત કરવામાં આવ્યું હતું. મે 2024 માં, એજન્સીએ ભારત પ્રત્યેના તેના દૃષ્ટિકોણને ‘સ્થિર’ થી ‘પોઝિટિવ’ માં સુધાર્યો.

રેપો રેટમાં 125 બેસિસ પોઇન્ટનો ઘટાડો: RBI એ ફેબ્રુઆરી 2025 થી વ્યાજ દરમાં 125 બેસિસ પોઇન્ટનો ઘટાડો કર્યો છે, જેનાથી રેપો રેટ 5.25% સુધી ઘટી ગયો છે – આ પગલું એવા સમયે સ્પષ્ટ થાય છે જ્યારે ભારતનો આર્થિક વિકાસ મજબૂત રહે છે.

મુક્ત વેપાર કરાર: યુરોપ સાથે FTA ભારતની ઉત્પાદન સ્પર્ધાત્મકતા, નિકાસ સ્થિતિસ્થાપકતા અને વ્યૂહાત્મક ક્ષમતાને મજબૂત બનાવશે. FTA ભારતની 99 ટકાથી વધુ નિકાસ માટે વેપાર મૂલ્ય દ્વારા અભૂતપૂર્વ બજાર ઍક્સેસ પ્રદાન કરે છે, જ્યારે સંવેદનશીલ ક્ષેત્રો માટે નીતિ અવકાશ જાળવી રાખે છે અને ભારતની વિકાસલક્ષી પ્રાથમિકતાઓને મજબૂત બનાવે છે.