જો તમને લાગે છે કે ફેફસાંનું કેન્સર ફક્ત સિગારેટ પીનારાઓને જ અસર કરે છે, તો તે ખ્યાલ જૂનો છે. આકાશ હેલ્થકેરના ઓન્કોલોજીના વરિષ્ઠ સલાહકાર અને એચઓડી ડૉ . પરવીન જૈન ચેતવણી આપે છે કે હવા ફેફસાંનો સૌથી મોટો દુશ્મન બની ગઈ છે. ધૂમ્રપાન કરનાર હોય કે ન હોય, વર્ષોથી પ્રદૂષિત હવા શ્વાસ લેવાથી ફેફસાં નબળા પડી રહ્યા છે અને કેન્સરનું જોખમ વધી રહ્યું છે.
ગ્લોબોકનના ડેટા અનુસાર, 2024 માં, ભારતમાં ફેફસાના કેન્સરના 1,12,659 નવા કેસ નોંધાયા હતા અને 98,687 મૃત્યુ થયા હતા. વિશ્વભરમાં 26.37 લાખ નવા કેસ અને 18.61 લાખ મૃત્યુ થયા હતા. WHO કહે છે કે વિશ્વની 99% વસ્તી એવા વિસ્તારોમાં રહે છે જ્યાં હવાની ગુણવત્તા નિર્ધારિત માર્ગદર્શિકા કરતાં વધુ ખરાબ છે. સૌથી ભયાનક બાબત એ છે કે પ્રદૂષણનું નુકસાન તાત્કાલિક દેખાતું નથી. તે વર્ષોથી ધીમે ધીમે ફેફસાંને નુકસાન પહોંચાડવાનું ચાલુ રાખે છે.
વાહનોના એક્ઝોસ્ટ, ફેક્ટરીનો ધુમાડો, બાંધકામની ધૂળ, અશ્મિભૂત ઇંધણનું દહન અને ઘરના કામકાજમાંથી નીકળતા રસાયણો, આ બધા વાયુ પ્રદૂષણમાં ફાળો આપે છે. આમાંથી સૌથી ખતરનાક PM2.5 છે. આ કણો એટલા નાના છે કે તે ફેફસાંમાં ઊંડે સુધી પહોંચી શકે છે અને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. કેટલાક અતિ સૂક્ષ્મ કણો લોહીના પ્રવાહમાં પણ પ્રવેશ કરે છે.
ઇન્ટરનેશનલ એજન્સી ફોર રિસર્ચ ઓન કેન્સર (IARC) એ બહારના વાયુ પ્રદૂષણને ગ્રુપ 1 કાર્સિનોજેન તરીકે વર્ગીકૃત કર્યું છે, જેનો અર્થ એ છે કે તે મનુષ્યોમાં કેન્સરનું કારણ બની શકે છે. આ વર્ગીકરણ મજબૂત વૈજ્ઞાનિક પુરાવા પર આધારિત છે કે પ્રદૂષણના લાંબા ગાળાના સંપર્કમાં રહેવાથી કેન્સર થઈ શકે છે.
ડૉ. પરવીન જૈને સમજાવ્યું કે પ્રદૂષણ અને ફેફસાના કેન્સર વચ્ચેનો સંબંધ એક દિવસની ઘટના નથી; તે ફેફસાના પેશીઓમાં વર્ષોથી થતા ફેરફારોનું પરિણામ છે. સૂક્ષ્મ કણો અને ઝેરી રસાયણોના વારંવાર સંપર્કમાં આવવાથી ફેફસામાં બળતરા અને ઓક્સિડેટીવ તણાવ થાય છે. અસ્થિર અણુઓ સ્વસ્થ કોષોને નુકસાન પહોંચાડે છે. સમય જતાં, આ નુકસાન ડીએનએ અને તેની સમારકામ પ્રણાલીને વિક્ષેપિત કરે છે, જેના કારણે કોષો અસામાન્ય રીતે વધે છે અને કેન્સરનો વિકાસ થાય છે. એક અભ્યાસમાં એવું પણ જાણવા મળ્યું છે કે PM2.5 અને નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ જેવા પ્રદૂષકોના લાંબા ગાળાના સંપર્કમાં રહેવાથી એમ્ફિસીમાના વિકાસને વેગ મળે છે, જે દર્શાવે છે કે પ્રદૂષણ સમય જતાં ફેફસાના બંધારણમાં ફેરફાર કરે છે.





