રાષ્ટ્રીય11 ઑગસ્ટ, 2025
ભારતમાં વસ્તી વધારામાં અચાનક જન્મદર ઘટયો
વિશ્વબેંક અનુસાર ભારતમાં જન્મદર હાલમાં ૧.૯૮ છે જ્યારે રિપ્લેસમેન્ટર સ્તર ૨.૧ માનવામાં આવે છે સૌથી ઓછો જન્મદર દક્ષિણ કોરિયાનોઃ એવા પરિવારોની સંખ્યા વધી જેમને ફકત એકજ બાળક છે વિશ્વના મોટા ભાગના દેશોનો જન્મદર રીપ્લેસમેન્ટ લેવલથી નીચે
થોડા દાયકા પહેલા, ભારતમાં ઝડપથી વધતી વસ્તી ચિંતાનો વિષય હતો. હાલમાં, ભારત પણ વિશ્વનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો દેશ બની ગયો છે, પરંતુ હવે વસ્તી વધારા પર અચાનક બ્રેક લાગે છે. તેની અસર આગામી કેટલાક દાયકાઓમાં જોઈ શકાય છે. વિશ્વ બેંકના ૨૦૨૩ ના ડેટા અનુસાર, ભારતમાં વસ્તી વળદ્ધિ હવે હમ દો હમારે દો ની નીતિથી પાછળ રહી ગઈ છે. વિશ્વ બેંક અનુસાર, ભારતમાં જન્મ દર હવે ૧.૯૮ છે, જ્યારે રિપ્લેસમેન્ટ લેવલ માટે એવું માનવામાં આવે છે કે તે ૨.૧ હોવો જોઈએ. ભારતમાં એવા પરિવારોની સંખ્યા ઝડપથી વધી છે જેમને ફક્ત એક જ બાળક છે અથવા તેઓ કોઈ બાળક પેદા કરવા માંગતા નથી. એવું માનવામાં આવે છે કે તેની અસર જોવા મળી છે.
આટલું જ નહીં, દક્ષિણ કોરિયા, જાપાન, રશિયા, ઇટાલી જેવા દેશોમાં પરિસ્થિતિ ઘણી બદલાઈ ગઈ છે. અહીં જન્મ દર રિપ્લેસમેન્ટ લેવલથી ઘણો નીચે ગયો છે. આﾍર્યજનક આંકડો દક્ષિણ કોરિયાનો છે, જ્યાં જન્મ દર હવે ફક્ત ૦.૭૨ છે. આનો અર્થ એ થયો કે એક દંપતિ હવે સરેરાશ એક પણ બાળક પેદા કરી રહ્યું નથી. આ ઉપરાંત, પડોશી દેશ ચીનમાં આ આંકડો ૧ અને જાપાનમાં ૧.૨ છે. સિંગાપોરમાં તે ૦.૯૭ અને અમેરિકામાં ૧.૬૨ અને ફ્રાન્સમાં ૧.૬૬ છે. આ રીતે, વિશ્વના મોટાભાગના મોટા દેશોનો જન્મ દર રિપ્લેસમેન્ટ લેવલથી નીચે ગયો છે.
જો આપણે સમગ્ર વિશ્વની વાત કરીએ તો, આ સરેરાશ ૨.૨ હતો, જે રિપ્લેસમેન્ટ લેવલથી થોડો વત્તા છે. હાલમાં, ફક્ત આફ્રિકન દેશો અને પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ જેવા દેશોમાં જ જન્મ દર રિપ્લેસમેન્ટ લેવલ કરતા ઘણો વધારે છે. મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓમાં ઘટતા જન્મ દરને કારણે, બજાર નબળું પડવા, શ્રમબળમાં ઘટાડો અને વળદ્ધ વસ્તી પર વધુ ભારણ અંગે ચિંતા વધી રહી છે. આ જ કારણ છે કે જાપાન, રશિયા અને ચીન જેવા દેશો પણ બાળકો પેદા કરવા પર ઘણા સરકારી લાભોની જાહેરાત કરી રહ્યા છે. આ પછી પણ, લોકોને પરિવાર વધારવા માટે -ોત્સાહન મળી રહ્યું નથી. દક્ષિણ કોરિયામાં, એક અલગ મંત્રાલય છે જે કુટુંબ નિયોજનના મુદ્દાઓ પર કામ કરે છે.
જાપાનની સ્થિતિ એવી છે કે ત્યાં સતત ૧૬મા વર્ષે વસ્તી ઘટી છે. આનો અર્થ એ છે કે મળત્યુની સંખ્યા જન્મની સંખ્યા કરતા વધુ થઈ ગઈ છે. ઓછા બાળકો જન્મી રહ્યા છે અને તેની સીધી અસર વસ્તીમાં ઘટાડાના સ્વરૂપમાં દેખાય છે. નિષ્ણાતો માને છે કે કળષિથી ઔદ્યોગિકીકરણ તરફ વિશ્વનો વળાંક પણ આનું કારણ છે. હવે શ્રમબળની જરૂરિયાત પહેલા કરતા ઓછી થઈ ગઈ છે. આ ઉપરાંત, શહેરી જીવનમાં તબીબી, શિક્ષણ અને જીવનશૈલી ખર્ચમાં વધારો થયો છે. આને કારણે, લોકો તેમની જીવનશૈલી સાથે સમાધાન કરવા માંગતા નથી અને વસ્તીને મર્યાદિત રાખી રહ્યા છે.
સમાજ વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે નીચા જન્મ દરનું એક કારણ મહિલાઓની સ્વતંત્રતા છે, જે ભૂતકાળની તુલનામાં વધી છે. તેઓ હવે બાળજન્મ અંગે પોતાના નિર્ણયો લઈ રહ્યા છે. આ ઉપરાંત, મોટી સંખ્યામાં મહિલાઓ હવે કામ કરી રહી છે. નાણાકીય સ્વતંત્રતા અને ઉચ્ચ શિક્ષણને કારણે, મહિલાઓને પણ અમુક હદ સુધી સ્વાયત્તતા મળી છે. આને કારણે, તેઓ પોતે પણ નિર્ણયો લઈ રહી છે અને તેના કારણે જન્મ દર હવે ઘટી રહ્યો છે. આ ઉપરાંત, એક ફાયદો એ છે કે ઓછી વસ્તીને કારણે, જન્મેલા બાળકોના જીવનધોરણમાં પણ સુધારો થઈ રહ્યો છે. આરોગ્ય સુવિધાઓમાં સુધારાને કારણે, બાળકોનું આયુષ્ય વધ્યું છે. આ કારણે પણ લોકો હવે ઓછા બાળકો પેદા કરવા માંગે છે.
સંબંધિત સમાચાર
રાષ્ટ્રીયડિફેન્સ સેક્ટરમાં ભારતની મોટી ઉડાન : અદાણી ડિફેન્સે પ્રથમ સ્વદેશી લાઇટ મશીનગન ભારતીય સેનાને સોંપી
13 કલાક પહેલા
રાષ્ટ્રીયસીએમ પુષ્કર સિંહ ધામીએ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે મુલાકાત કરી
18 કલાક પહેલા
રાષ્ટ્રીયઈરાન યુદ્ધ વચ્ચે પીએમ મોદીની મુખ્યમંત્રીઓ સાથે મુલાકાત
1 દિવસ પહેલા
રાષ્ટ્રીયઈરાન યુદ્ધ વચ્ચે પીએમ મોદી મુખ્યમંત્રીઓ સાથે બેઠક કરશે
1 દિવસ પહેલા