ઉર્દૂ સાહિત્ય અને આધુનિક ગઝલના તેજસ્વી સિતારાઓમાંના એક ડૉ. બશીર બદ્ર ૯૧ વર્ષની ઉંમરે આ નશ્વર દુનિયા છોડી ગયા છે. બશીર બદ્રને ગઝલ શૈલીમાં અધિકૃત, સરળ અને ઊંડા રોમેન્ટિક શબ્દોને વણવા માટે હંમેશા યાદ કરવામાં આવશે. તેમણે ઉર્દૂ કવિતાને પુસ્તકીય ગંભીરતા અને ભારે શબ્દભંડોળની મર્યાદામાંથી બહાર કાઢીને તેને સામાન્ય લોકોની વાતચીતનો ભાગ બનાવી. સાહિત્યમાં તેમના ઐતિહાસિક અને અપ્રતિમ યોગદાન માટે, ભારત સરકારે તેમને પદ્મશ્રીનો પ્રતિષ્ઠિત નાગરિક સન્માન એનાયત કર્યો. તેમના નિધનના સમાચારથી ભારત અને વિદેશમાં તેમના લાખો પ્રશંસકો અને ચાહકો દુઃખી થયા છે. જીવનના અંતિમ તબક્કામાં ડિમેન્શિયાને કારણે તેમણે પોતાની યાદશક્તિ ગુમાવી દીધી હતી, પરંતુ તેમની પત્ની, તેમની યાદશક્તિને જીવંત રાખીને, હજુ પણ ધીરજપૂર્વક તેમની કવિતાઓ અને દોહાઓ તેમને સંભળાવે છે.
૧૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૩૫ ના રોજ ઉત્તર પ્રદેશના અયોધ્યામાં જન્મેલા બશીર બદ્રનો શૈક્ષણિક પ્રવાસ ખૂબ જ અદ્ભુત રહ્યો. તેમણે અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટીમાંથી ઉચ્ચ શિક્ષણ અને પીએચડી પૂર્ણ કર્યું. ત્યારબાદ તેમણે તે જ યુનિવર્સિટીમાં લાંબા સમય સુધી ઉર્દૂના પ્રોફેસર તરીકે સેવા આપી. પ્રેમ અને માનવીય લાગણીઓના સુંદર ગીતો લખનારા બદ્ર સાહેબ પર જીવનએ ઘણા ઊંડા અને અમીટ ઘા પણ કર્યા. ૧૯૮૭ માં મેરઠમાં થયેલા ભયાનક કોમી રમખાણો દરમિયાન, નફરતની આગએ તેમના સુખી ઘરનો નાશ કર્યો. આ ભયંકર દુર્ઘટનાએ માત્ર તેમનું ઘર જ નહીં, પરંતુ તેમની વર્ષોની મહેનત અને ઘણી કિંમતી અપ્રકાશિત કૃતિઓનો પણ નાશ કર્યો. આ દુર્ઘટનાથી ખૂબ જ દુઃખી અને આઘાત પામેલા, તેમણે મેરઠ છોડી દીધું અને મધ્ય પ્રદેશની રાજધાની ભોપાલમાં કાયમી સ્થાયી થયા.
બશીર બદ્રની કલમમાં એક જાદુઈ શક્તિ હતી જે બે દેશો વચ્ચેની કડવાશ અને અંતરને દૂર કરી શકે છે. ભારત-પાકિસ્તાનના ભાગલાની પીડા અને બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો પરના તેમના લખાણો ઇતિહાસના પાના પર અંકિત છે. તેમની રાજકીય અને રાજદ્વારી સુસંગતતાનું સૌથી નોંધપાત્ર ઉદાહરણ 1972ના ઐતિહાસિક શિમલા કરાર દરમિયાન જોવા મળ્યું હતું. ભારતના તત્કાલીન વડા પ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધીએ પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ ઝુલ્ફીકાર અલી ભુટ્ટોનું રાજદ્વારી કોરિડોરમાં સ્વાગત કરતાં બશીર બદ્રનું એક પ્રખ્યાત શેર વાંચ્યું, જેનાથી બંને દેશો વચ્ચે સંવાદનો નવો માર્ગ ખુલ્યો. ભલે બદ્ર સાહેબ હવે આપણી વચ્ચે નથી, તેમની ગઝલો અને શેર હંમેશા જીવંત રહેશે.
