સરકારે KG-D6 વિવાદમાં રિલાયન્સ-BP પાસેથી $30 બિલિયનના વળતરની માંગણી કરી

કેન્દ્ર સરકારે રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ અને તેની ભાગીદાર કંપની બીપી પાસેથી $30 બિલિયનથી વધુના વળતરની માંગણી કરી છે. વાસ્તવમાં, રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ અને બીપી કૃષ્ણા-ગોદાવરી બેસિનના KG-D6 ગેસ ફિલ્ડમાંથી કુદરતી ગેસનું ઉત્પાદન કરવાના હતા, જેમાં આ કંપનીઓ સફળ રહી ન હતી. સૂત્રોએ આ બાબતની માહિતી પીટીઆઈને આપી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, સરકારે ત્રણ સભ્યોની આર્બિટ્રેશન ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ આ દાવો રજૂ કર્યો છે. લગભગ 14 વર્ષ જૂના આ કેસની સુનાવણી 7 નવેમ્બરના રોજ પૂર્ણ થઈ હતી. સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે ટ્રિબ્યુનલ આવતા વર્ષે આ મામલે પોતાનો નિર્ણય આપી શકે છે. ટ્રિબ્યુનલના નિર્ણયથી અસંતુષ્ટ કોઈપણ પક્ષ પાસે તેને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકારવાનો વિકલ્પ રહેશે. જોકે, રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ અને બીપીએ આ બાબતે તાત્કાલિક કોઈ ટિપ્પણી કરી નથી. સરકારનો આરોપ છે કે બંને ભાગીદારોએ KG-D6 બ્લોકમાં અતિશય મોટી સુવિધાઓ વિકસાવી હતી પરંતુ કુદરતી ગેસ ઉત્પાદનના લક્ષ્યાંકો પ્રાપ્ત કરવામાં નિષ્ફળ ગયા હતા. મધ્યસ્થી પ્રક્રિયા દરમિયાન, સરકારે જે ગેસનું ઉત્પાદન થઈ શક્યું ન હતું તેનું નાણાકીય મૂલ્ય તેમજ કંપનીઓના વધારાના ખર્ચ, ઇંધણનું માર્કેટિંગ અને વ્યાજ માટે વળતર માંગ્યું છે. આ દાવાઓનું કુલ મૂલ્ય $30 બિલિયનથી વધુ હોવાનો અંદાજ છે. આ સમગ્ર વિવાદનું મૂળ KG-D6 બ્લોકમાં ધીરુભાઈ-1 અને ધીરુભાઈ-3 (D1 અને D3) ગેસ ક્ષેત્રો છે. સરકારનો આરોપ છે કે રિલાયન્સ મંજૂર રોકાણ યોજનાનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ ગયું, જેના પરિણામે ઉત્પાદન ક્ષમતાનો ઓછો ઉપયોગ થયો. D1 અને D3 ક્ષેત્રોમાં ઉત્પાદન 2010 માં શરૂ થયું હતું, પરંતુ એક વર્ષની અંદર, ગેસ ઉત્પાદન અપેક્ષાઓ કરતાં ઓછું થઈ ગયું, અને ફેબ્રુઆરી 2020 માં, બંને ક્ષેત્રો તેમના અંદાજિત જીવનકાળ પહેલાં બંધ કરી દેવામાં આવ્યા. રિલાયન્સની પ્રારંભિક ક્ષેત્ર વિકાસ યોજનામાં $2.47 બિલિયનના રોકાણ સાથે દરરોજ 40 મિલિયન સ્ટાન્ડર્ડ ક્યુબિક મીટર ગેસનું ઉત્પાદન લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું હતું. પાછળથી, 2006 માં, આને સુધારીને $8.18 બિલિયનના રોકાણ અને માર્ચ 2011 સુધીમાં 31 કુવાઓ ખોદવા સાથે ઉત્પાદન બમણું કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે, કંપની ફક્ત 22 કુવા ખોદી શકી, અને તેમાંથી ફક્ત 18 જ ઉત્પાદન શરૂ કરી શક્યા. રેતી અને પાણીની ઘૂસણખોરીને કારણે કુવાઓ અકાળે બંધ થઈ ગયા. પરિણામે, પ્રદેશમાં અંદાજિત ગેસ ભંડાર 10.03 ટ્રિલિયન ક્યુબિક ફૂટથી ઘટીને 3.10 ટ્રિલિયન ક્યુબિક ફૂટ થઈ ગયો. સરકારે આ પરિસ્થિતિ માટે રિલાયન્સ-બીપીને દોષી ઠેરવ્યો અને શરૂઆતના વર્ષોમાં ખર્ચવામાં આવેલા $3.02 બિલિયનને ખર્ચ વસૂલાતની ગણતરીમાંથી બાકાત રાખ્યા. રિલાયન્સે વિરોધ કર્યો, દલીલ કરી કે ઉત્પાદન વહેંચણી કરાર (PSC) સરકારને આ આધારે ખર્ચ વસૂલાત અટકાવવા માટે અધિકૃત કરતું નથી. કંપનીએ 2011 માં આ મામલે મધ્યસ્થી નોટિસ દાખલ કરી હતી, પરંતુ ટ્રિબ્યુનલની રચના અંગેના વિવાદને કારણે કાર્યવાહી ઘણા વર્ષો સુધી અટકી ગઈ હતી. જાન્યુઆરી 2023 માં સુપ્રીમ કોર્ટે સરકારની અરજી ફગાવી દીધા પછી જ મધ્યસ્થી સુનાવણી શરૂ થઈ શકી. KG-D6 બ્લોકમાં રિલાયન્સનો 60 ટકા હિસ્સો, BPનો 30 ટકા હિસ્સો અને Nikoનો 10 ટકા હિસ્સો હતો. નિકોના બહાર નીકળ્યા પછી, રિલાયન્સનો હિસ્સો વધીને 66.66 ટકા થયો, જ્યારે BPનો બાકીનો હિસ્સો બાકી રહ્યો.