સુપ્રીમ કોર્ટે રાજ્યો, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં તપાસ બાકી રહેલી ડિજિટલ ધરપકડની વિગતો માંગી

(જી.એન.એસ) તા. 27

નવી દિલ્હી,

સુપ્રીમ કોર્ટે સોમવારે દેશભરમાં તપાસ હેઠળ રહેલી ડિજિટલ ધરપકડની વિગતો માંગી હતી કારણ કે તે એક સ્વતંત્ર એજન્સી, ખાસ કરીને સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (CBI) દ્વારા એક સમાન તપાસનો વિચાર કરી રહી હતી.

ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત અને જોયમલ્યા બાગચીની બેન્ચે માહિતી પૂરી પાડવા માટે એક અઠવાડિયાનો સમય આપ્યો હતો. “રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો [કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો] ને તેમના અધિકારક્ષેત્રમાં તપાસ હેઠળ રહેલી સાયબર ધરપકડની વિગતો ફાઇલ કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે.” આ મામલો આગામી 3 નવેમ્બરના રોજ હાથ ધરવામાં આવશે.

કોર્ટ ડિજિટલ ધરપકડ અંગે સુઓ મોટો અરજીની સુનાવણી કરી રહી હતી, જે સાયબર છેતરપિંડીનું એક અત્યાધુનિક સ્વરૂપ છે જેમાં ગુનેગારો કાયદા અમલીકરણ અધિકારીઓ, ગુપ્તચર અધિકારીઓ અથવા તો ન્યાયાધીશોનો ઢોંગ કરીને બનાવટી આદેશો અને બનાવટી કાર્યવાહીનો ઉપયોગ કરીને ખાસ કરીને વરિષ્ઠ નાગરિકો પાસેથી પૈસા પડાવવા અને બળજબરી કરવા માટે ફરજ પાડે છે.

17 ઓક્ટોબરના રોજ, કોર્ટે કેન્દ્ર, CBI અને હરિયાણા સરકારને નોટિસ જારી કરી હતી, જેમાં આ મુદ્દા પર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. અંબાલાના એક વરિષ્ઠ નાગરિક દંપતી તરફથી કોર્ટને એક પત્ર મળ્યા બાદ આ પગલું લેવામાં આવ્યું હતું, જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે કેટલાક લોકોએ વ્હોટ્સએપ વીડિયો કોલ પર સીબીઆઈ અધિકારીઓનો ઢોંગ કરીને તેમની મિલકત જપ્ત કરવાની ધમકી આપી હતી અને સુપ્રીમ કોર્ટના બનાવટી આદેશના આધારે તેમની સાથે ₹1 કરોડની છેતરપિંડી કરી હતી.

કેન્દ્રએ કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે આ મુદ્દાને ત્રણ ભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે જેમાં વ્યાપકપણે નાણાકીય, તકનીકી અને માનવીયનો સમાવેશ થાય છે.

સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ સાયબર ક્રાઈમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટરના વડા અને ટોચના સીબીઆઈ અધિકારીઓ સાથેની તેમની ચર્ચાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો અને કહ્યું હતું કે કેટલાક લોકો જે વિદેશ જાય છે અને પોતાને છેતરપિંડીનો અહેસાસ થાય છે તેઓ આ ગુનાઓમાં કાર્યરત છે.

કોર્ટે આવા છેતરપિંડીના આંતરરાષ્ટ્રીય જોડાણોની નોંધ લીધી. “અમે અપેક્ષા રાખીએ છીએ કે સીબીઆઈ તપાસ હાથ ધરે. ફક્ત તેઓ જ તે કરી શકે છે. સમગ્ર ભારતમાં, આ ડિજિટલ ધરપકડો થઈ છે, અને જ્યાં સુધી કોઈ સમાન તપાસ ન થાય ત્યાં સુધી કંઈ થવાનું નથી.”

મહેતાએ તપાસ એજન્સીઓનો સામનો કરી રહેલા પડકારોનો ઉલ્લેખ કર્યો અને કહ્યું કે ઘણીવાર કૌભાંડના કોલનો સ્ત્રોત શોધી શકાતો નથી. તેમણે કહ્યું કે આવા ગુનાઓ માટે ચોક્કસ દેશોમાં “સ્કેમ કમ્પાઉન્ડ” કહેવાય છે. મહેતાએ કહ્યું કે આ ગુનેગારો એવા સ્થળો પસંદ કરે છે જ્યાં ભારત સાથે પરસ્પર કાનૂની સહાય સંધિ નથી.

કોર્ટે મહેતાને પૂછ્યું કે જો સીબીઆઈને તપાસ કરવાનો આદેશ આપવામાં આવે તો શું તેમની પાસે આવી તપાસ કરવાનો વિકલ્પ છે. “અમે એક વખત નહીં પરંતુ સંયુક્ત રીતે નિર્દેશો જારી કરીશું. આજે, અમે રાજ્યોને ફક્ત આ કૌભાંડ સંબંધિત એફઆઈઆર [પ્રથમ માહિતી અહેવાલો] ની યાદી પ્રદાન કરવા માટે કહી રહ્યા છીએ જેથી તેઓ જે આદેશ પસાર કરવાનો ઇરાદો રાખીએ છીએ તેનાથી અજાણ ન રહે.”

કોર્ટે સૂચવ્યું કે તે રાજ્યોને તપાસ હાથ ધરવા માટે સીબીઆઈને માનવશક્તિ પૂરી પાડવાનો નિર્દેશ આપી શકે છે, જેમ કે તેણે બિલ્ડરો અને બેંકો વચ્ચે ઘર ખરીદનારાઓને છેતરપિંડી કરવામાં સબવેન્શન કૌભાંડમાં એજન્સીની તપાસના કિસ્સામાં કર્યું હતું.

“યોગ્ય સમયે, સીબીઆઈ અમને જણાવી શકે છે કે તેને કયા પડકારોનો સામનો કરવો પડી શકે છે. તેમને ઇન્ટરપોલ અથવા દેશની સ્થાનિક પોલીસની મદદની જરૂર પડી શકે છે. તેઓ ટેક્નોક્રેટ્સ અથવા સાયબર નિષ્ણાતોના નામ પણ સૂચવી શકે છે જે યોગ્ય તબક્કે સામેલ થઈ શકે છે.”

હરિયાણા વતી હાજર રહેલા એડિશનલ એડવોકેટ જનરલ લોકેશ સિંઘલે કોર્ટને માહિતી આપી હતી કે રાજ્યને ડિજિટલ ધરપકડની બીજી ઘણી ફરિયાદો મળી છે અને તે તપાસ કરી રહી છે.

17 ઓક્ટોબરના રોજ, કોર્ટે દસ્તાવેજોની બનાવટી અને તેના નામ, સીલ અને ન્યાયિક સત્તાના બેશરમ ગુનાહિત દુરુપયોગને ગંભીર ચિંતાનો વિષય ગણાવ્યો હતો, જે ન્યાયિક પ્રણાલી અને કાયદાના શાસનમાં લોકોના વિશ્વાસના પાયા પર પ્રહાર કરે છે.