તિબેટમાં બ્રહ્મપુત્ર નદી પર ચીને મેગા-ડેમનું બાંધકામ શરૂ કર્યું

(જી.એન.એસ) તા. ૨૦

એક મોટા વૈશ્વિક વિકાસમાં, ચીને તિબેટમાં બ્રહ્મપુત્ર નદી પર ૧૬૭.૮ અબજ ડોલરના બંધનું બાંધકામ ઔપચારિક રીતે શરૂ કર્યું, જે અરુણાચલ પ્રદેશમાં ભારતીય સરહદની નજીક છે.

ચીનના વડા પ્રધાન લી કિયાંગે ન્યિંગચી શહેરમાં બ્રહ્મપુત્ર નદીના નીચલા ભાગમાં, જેને સ્થાનિક રીતે યાર્લુંગ ઝાંગબો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, એક શિલાન્યાસ સમારોહમાં બંધના બાંધકામની શરૂઆતની જાહેરાત કરી, એમ સત્તાવાર મીડિયાએ અહેવાલ આપ્યો છે.

રાજ્ય સંચાલિત શિન્હુઆ સમાચાર એજન્સીના જણાવ્યા અનુસાર, તિબેટ સ્વાયત્ત ક્ષેત્રમાં સ્થિત ન્યિંગચીમાં મેઈનલિંગ હાઇડ્રોપાવર સ્ટેશનના સ્થળે શિલાન્યાસ સમારોહ યોજાયો હતો.

આ પ્રોજેક્ટ ભારત અને બાંગ્લાદેશમાં ચિંતાઓ ઉભી કરે છે

વૈશ્વિક સ્તરે સૌથી મોટી માળખાગત પહેલ ગણાતી આ હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટે ભારત અને બાંગ્લાદેશના ડાઉનસ્ટ્રીમ દેશોમાં ચિંતાઓ ઉભી કરી છે. અહેવાલો અનુસાર, આ પ્રોજેક્ટમાં પાંચ કાસ્કેડ હાઇડ્રોપાવર સ્ટેશનનો સમાવેશ થશે, જેમાં કુલ અંદાજિત રોકાણ આશરે ૧.૨ ટ્રિલિયન યુઆન (લગભગ ૧૬૭.૮ અબજ ડોલર) હશે.

2023ના એક અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે આ હાઇડ્રોપાવર સ્ટેશન વાર્ષિક 300 અબજ કિલોવોટ-કલાકથી વધુ વીજળી ઉત્પન્ન કરવાનો અંદાજ છે, જે 300 મિલિયનથી વધુ લોકોની વાર્ષિક વીજળીની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા માટે પૂરતી છે.

ભારત માટે વ્યૂહાત્મક ચિંતાઓ

ભારતે બ્રહ્મપુત્ર પર ચીનના વિશાળ બંધ પ્રોજેક્ટ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે, કારણ કે તે સંભવતઃ બેઇજિંગને નદીના પાણીના પ્રવાહ પર નિયંત્રણ આપી શકે છે. તેના કદ અને ક્ષમતાને કારણે, બંધનો ઉપયોગ સંઘર્ષના સમયે મોટા પ્રમાણમાં પાણી છોડવા માટે પણ થઈ શકે છે, જે સરહદી પ્રદેશોમાં પૂરનું જોખમ ઊભું કરે છે.

જવાબમાં, ભારત અરુણાચલ પ્રદેશમાં બ્રહ્મપુત્ર નદી પર પોતાનો બંધ બનાવી રહ્યું છે, જેનો હેતુ જળ સંસાધનોનું સંચાલન કરવાનો અને વ્યૂહાત્મક સંતુલન સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

સરહદ પાર પાણી સહયોગ

વહેંચાયેલી નદીઓ સંબંધિત મુદ્દાઓને ઉકેલવા માટે, ભારત અને ચીને 2006 માં એક્સપર્ટ લેવલ મિકેનિઝમ (ELM) ની સ્થાપના કરી. આ માળખા હેઠળ, ચીન પૂરની મોસમ દરમિયાન બ્રહ્મપુત્ર અને સતલજ નદીઓ પર ભારત સાથે હાઇડ્રોલોજિકલ ડેટા શેર કરે છે.

ગયા વર્ષે 18 ડિસેમ્બરે સરહદ પ્રશ્ન પર ખાસ પ્રતિનિધિઓ (SRs) ની વાતચીતના ભાગ રૂપે ભારતના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોભાલ અને ચીનના વિદેશ પ્રધાન વાંગ યી વચ્ચે થયેલી બેઠક દરમિયાન સરહદ પારની નદીઓ પર ડેટા શેરિંગ પણ ચર્ચાનો વિષય હતો.

ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય અને ઇજનેરી પડકારો

બ્રહ્મપુત્ર બંધનું બાંધકામ નોંધપાત્ર ઇજનેરી મુશ્કેલીઓ ઉભી કરે છે, કારણ કે પ્રોજેક્ટ સ્થળ ટેક્ટોનિક પ્લેટ સીમા પર આવેલું છે, જે વારંવાર ભૂકંપીય પ્રવૃત્તિ માટે સંવેદનશીલ વિસ્તાર છે.

તિબેટીયન ઉચ્ચપ્રદેશ, જેને ઘણીવાર “વિશ્વની છત” કહેવામાં આવે છે, તે સક્રિય ટેક્ટોનિક પ્લેટો પર તેની સ્થિતિને કારણે ભૂકંપ માટે ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે, જે આ પ્રદેશમાં મોટા પાયે માળખાગત વિકાસને વધુ જટિલ બનાવે છે.