By
(જી.એન.એસ) તા. ૧૭
નવી દિલ્હી,
સુપ્રીમ કોર્ટે મંગળવારે (૧૭ માર્ચ) ચુકાદો આપ્યો કે સામાજિક સુરક્ષા સંહિતા, ૨૦૨૦ ની કલમ ૬૦(૪), જે દત્તક લેનારી માતાઓને દત્તક લીધેલ બાળક ૩ મહિનાથી ઓછી ઉંમરના હોય તો જ ૧૨ અઠવાડિયાની પ્રસૂતિ રજા મેળવવાની મંજૂરી આપે છે, તે ગેરબંધારણીય છે અને દત્તક લેનારા માતાપિતા અને બાળક માટે સમાનતાના અધિકારનું ઉલ્લંઘન કરે છે.
ન્યાયાધીશ જે બી પારડીવાલા અને આર મહાદેવનની બેન્ચે ઠરાવ્યું કે દત્તક લેનારી માતાને દત્તક લીધેલા બાળકની ઉંમર ગમે તે હોય, ૧૨ અઠવાડિયાની પ્રસૂતિ રજા મળવાની હકદાર હોવી જોઈએ. “૨૦૨૦ કોડની કલમ ૬૦(૪), જ્યાં સુધી તે દત્તક લેનારી માતા માટે પ્રસૂતિ લાભ મેળવવા માટે દત્તક લેનારી બાળકની ઉંમર પર ત્રણ મહિનાની વય મર્યાદા મૂકે છે, તે બંધારણની કલમ ૧૪ અને ૨૧નું ઉલ્લંઘન કરે છે,” બેન્ચે જણાવ્યું.
સુપ્રીમ કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે પ્રસૂતિ લાભનો ઉદ્દેશ માતૃત્વ સાથે આંતરિક રીતે જોડાયેલો છે. “આ સંદર્ભમાં, ત્રણ મહિનાથી વધુ ઉંમરના બાળકોની દત્તક લેતી માતાઓ નાના શિશુઓને દત્તક લેતી માતાઓ જેવી જ સ્થિતિ ધરાવે છે, કારણ કે બંનેને બંધન, સંભાળ અને ગોઠવણ માટે સમયની જરૂર પડે છે,” કોર્ટે કહ્યું.
વધુમાં જણાવ્યું હતું કે “ફક્ત બાળકની ઉંમરના આધારે લાભોનો ઇનકાર કરવાથી કૃત્રિમ અને ગેરવાજબી વર્ગીકરણ થાય છે.”
કોર્ટે વધુમાં નોંધ્યું હતું કે જોગવાઈ બાળકની ઉંમરને ધ્યાનમાં લીધા વિના, દત્તક લેવાની સાથે થતા નોંધપાત્ર ભાવનાત્મક, માનસિક અને વ્યવહારુ ગોઠવણોને ધ્યાનમાં લેવામાં નિષ્ફળ જાય છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્રને પિતૃત્વ રજાને સામાજિક સુરક્ષા લાભ તરીકે માન્યતા આપતી જોગવાઈ લાવવા પણ કહ્યું હતું.
સુપ્રીમ કોર્ટનો આ ચુકાદો વકીલ હમસાનંદિની નંદુરી દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજી પર આવ્યો હતો જેમાં સામાજિક સુરક્ષા સંહિતાની કલમ 60(4) ને પડકારવામાં આવ્યો હતો જે દત્તક લેતી માતા ત્રણ મહિનાથી ઓછી ઉંમરના બાળકને દત્તક લે તો જ 12 અઠવાડિયાની પ્રસૂતિ રજાની મંજૂરી આપે છે.
