મોજતબા ખામેનીએ સત્તા સંભાળતાં ઈરાને અમેરિકા અને ઇઝરાયલ સામે યુદ્ધ છોડવાનો સંકેત આપ્યો નથી

(જી.એન.એસ) તા. ૯

તેહરાન,

ઈરાને હત્યા કરાયેલા આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીના કટ્ટરપંથી પુત્ર મોજતબા ખામેનીને તેના નવા સર્વોચ્ચ નેતા તરીકે પસંદ કર્યા, જે સંકેત આપે છે કે મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને ઉર્જા બજારોમાં ઉથલપાથલ સર્જાતા તેહરાન પાછળ નહીં હટે.

યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા આ પસંદગીની ઝડપથી ટીકા કરવામાં આવી હતી, જેઓ લગભગ ચાર વર્ષમાં તેલના ભાવ સૌથી વધુ વધી રહ્યા હોવાથી વધતા દબાણ હેઠળ છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના અસરકારક બંધ થવાથી ઇરાકથી કુવૈત અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત સુધીના ગલ્ફ ઉત્પાદકોને ઉત્પાદન ઘટાડવાની ફરજ પડી છે. બહેરીનની મુખ્ય ઉર્જા કંપની, બાપ્કો એનર્જીઝ, તેના કામકાજ પર ફોર્સ મેજ્યુર જાહેર કરનારી નવીનતમ કંપની બની.

સોમવારે લંડનમાં સવારે 9.55 વાગ્યા સુધીમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ લગભગ 9% વધીને $101 પર પહોંચી ગયું. દિવસની શરૂઆતમાં તે લગભગ $120 પર પહોંચી ગયું હતું, પરંતુ આ બાબતથી પરિચિત લોકોએ જણાવ્યું હતું કે ગ્રુપ ઓફ સેવન નાણામંત્રીઓ અનામતમાંથી તેલના સંભવિત સંયુક્ત પ્રકાશન પર ચર્ચા કરવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે તે પછી તેમાં ઘટાડો થયો છે.

ફ્રાન્સ – જે હાલમાં G-7 નું પ્રમુખપદ ધરાવે છે – એ એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે વ્યૂહાત્મક અનામતનો ઉપયોગ વિચારણા હેઠળ છે. ફાઇનાન્શિયલ ટાઇમ્સે સૌપ્રથમ આ કોલની જાણ કરી હતી અને કહ્યું હતું કે અમેરિકાએ આ વિચારને ટેકો આપ્યો હતો.

શેરબજારમાં ઘટાડો થયો હતો અને વૈશ્વિક બોન્ડમાં ઘટાડો થયો હતો, જ્યારે ડોલર સાત અઠવાડિયામાં તેના ઉચ્ચતમ સ્તરે પહોંચ્યો હતો.

ગયા અઠવાડિયે યુએસ ગેસોલિન પંપના ભાવમાં ઉછાળા બાદ જેનું વહીવટીતંત્ર પહેલેથી જ ટીકાનો સામનો કરી રહ્યું છે, તેમણે $100 તેલને “ચુકવણી કરવાની નાની કિંમત” ગણાવી હતી અને કહ્યું હતું કે “ઈરાન પરમાણુ ખતરાના વિનાશ પછી કિંમત ઝડપથી ઘટશે.”

અમેરિકા અને ઈઝરાયલે ઈરાન પર હુમલો કરવાનું ચાલુ રાખ્યું, જે હજુ પણ ઈઝરાયલ અને આરબ ગલ્ફ રાજ્યો પર નિયમિતપણે ડ્રોન અને મિસાઈલથી હુમલો કરી રહ્યું છે. તેહરાને કહ્યું છે કે તે ઓછામાં ઓછા છ મહિના સુધી આ સ્તરે યુદ્ધ ટકાવી શકે છે.

ખામેની – જેમના પિતાએ ઈરાન પર લગભગ 37 વર્ષ શાસન કર્યું હતું અને 28 ફેબ્રુઆરીએ યુએસ-ઈઝરાયલી હુમલા શરૂ થયા ત્યારે તેમનું મૃત્યુ થયું હતું – ઈરાનની નિષ્ણાતોની સભામાં સર્વોચ્ચ નેતા બનવા માટે “નિર્ણાયક મત” જીત્યા હતા, ઈરાની મીડિયાએ રવિવારે મોડી રાત્રે અહેવાલ આપ્યો હતો. ૫૬ વર્ષીય ટ્રમ્પ ઈરાનના સૌથી શક્તિશાળી લશ્કરી અને આર્થિક સંગઠન ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ સાથે ગાઢ સંબંધો ધરાવે છે અને નવા નેતા પ્રત્યે સંપૂર્ણ આજ્ઞાપાલનનું વચન આપે છે.

ટ્રમ્પે મીડિયાને જણાવ્યું હતું કે તેઓ ઈરાનની પસંદગીથી “ખુશ નથી”. ખામેની પસંદગી માટે પ્રિય હતા, જોકે ચૂંટણીમાં ઘણા અન્ય ઉમેદવારો હતા, જેમાંથી કેટલાક અમેરિકા પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ હોઈ શકે છે.

બ્લૂમબર્ગ જીઓકોનોમિક્સ વિશ્લેષક દિના એસ્ફંડિયરીએ જણાવ્યું હતું કે, મોજતબા “તેમના પિતા જેવા જ ઘણા વૈચારિક વલણ ધરાવે છે અને સાતત્ય જાળવવાનું લક્ષ્ય રાખશે – યુદ્ધ સહિત.” તેમની ચૂંટણી “સૂચવે છે કે ઈરાન મધ્ય પૂર્વ યુદ્ધમાં પોતાનો રસ્તો બદલશે નહીં,” તેણીએ કહ્યું.

શનિવારે, ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને પીછેહઠ ન કરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી, અને કહ્યું કે “આપણે બિનશરતી શરણાગતિ સ્વીકારીશું તે વિચાર – તેમણે આવા સ્વપ્નને કબરમાં લઈ જવું જોઈએ.”

સોમવારે સાઉદી અરેબિયાએ ફરીથી ઈરાન સામે પોતાનો સૂર કડક બનાવ્યો હતો, જેમાં તેલ કંપની અરામકોના શાયબા ફિલ્ડ અને રિયાધ અને તેની આસપાસના વિસ્તારો તરફ જનારા પ્રોજેક્ટાઈલ્સનો પણ સમાવેશ થાય છે.

સાઉદી વિદેશ મંત્રાલયે ચેતવણી આપી હતી કે તેહરાનની કાર્યવાહી વધુ ઉગ્ર બનવાનું જોખમ ધરાવે છે, જેમાં ઈરાન “તેનું સૌથી મોટું નુકસાન” કરશે. રાજ્યએ એમ પણ કહ્યું હતું કે ઈરાની હુમલાઓ ભવિષ્યના સંબંધો પર “ઊંડી” અસર કરશે.

આ હુમલાઓ અને ટિપ્પણીઓ સૂચવે છે કે ગયા અઠવાડિયે ઈરાન સાથે રાજદ્વારી સંપર્કને વધુ તીવ્ર બનાવવાના રાજ્યના પ્રયાસો – યુદ્ધને રોકવા માટે – કામ કરી રહ્યા નથી.

સોમવારે, અમેરિકાએ સાઉદી અરેબિયામાં અમેરિકન બિન-આવશ્યક રાજદ્વારીઓને સલામતી જોખમોનો હવાલો આપીને દેશ છોડવાનો આદેશ આપ્યો. યુદ્ધ શરૂ થયા પછી વોશિંગ્ટનનું આ પહેલું “આદેશિત પ્રસ્થાન” છે. 1 માર્ચે સાઉદી અરેબિયામાં અમેરિકન સૈનિકો પર થયેલા હુમલામાં ઘાયલ થયા પછી રાત્રે મૃત્યુ પામેલા એક યુએસ સર્વિસ મેમ્બર પછી આ પગલું લેવામાં આવ્યું છે. તેનાથી યુદ્ધમાં યુએસના મૃત્યુઆંક સાત થયો.

યુદ્ધ શરૂ થયા પછી રિયાધે પહેલી વાર જાનહાનિ નોંધાવી છે, જેમાં રિયાધની બહાર પ્રિન્સ સુલતાન એરબેઝ નજીક રહેણાંક વિસ્તારમાં એક ગોળા પડવાથી બે લોકોના મોત થયા છે, જ્યાં અમેરિકી સૈનિકો રહે છે.

ઈરાની અધિકારીઓનું કહેવું છે કે અમેરિકા અને ઈઝરાયલના હુમલાઓમાં અત્યાર સુધીમાં ૧,૩૦૦ થી વધુ લોકો માર્યા ગયા છે. ઈઝરાયલે શનિવારે તેહરાનમાં ઘણા ઈંધણ ડેપો પર હુમલો કર્યો હતો, જેના કારણે રેડ ક્રેસેન્ટ તરફથી ૯૫ લાખ લોકોના શહેરમાં ઝેરી એસિડ વરસાદ થવાની ચેતવણી આપવામાં આવી હતી.

એક્સિઓસે અહેવાલ આપ્યો હતો કે અમેરિકી અધિકારીઓ આ હુમલાઓથી નાખુશ હતા, તેઓ વિચારતા હતા કે તેઓ ઈરાની નાગરિકોને ગુસ્સે કરીને વ્યૂહાત્મક રીતે વળતો ગોળીબાર કરી શકે છે. યુદ્ધના મજબૂત સમર્થક, યુએસ સેનેટર લિન્ડસે ગ્રેહામે ઈઝરાયલને કહ્યું હતું કે “કૃપા કરીને તમે કયા લક્ષ્યો પસંદ કરો છો તે અંગે સાવચેત રહો.” તેમણે કહ્યું કે, “જ્યારે આ શાસન તૂટી પડશે ત્યારે” ઈરાનની પુનઃપ્રાપ્તિ માટે તેલ માળખાકીય સુવિધાઓ આવશ્યક રહેશે.

ઈઝરાયલે કહ્યું કે ઈંધણ સંગ્રહ સ્થળો કાયદેસર લશ્કરી લક્ષ્યો હતા કારણ કે તેઓ ઈરાનના યુદ્ધ પ્રયાસોને મદદ કરે છે, અને ઉમેર્યું કે તે આગામી સમયમાં પાવર સ્ટેશનોને નિશાન બનાવી શકે છે.

આ બાબતે માહિતી મેળવનારા ત્રણ રાજદ્વારી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ટ્રમ્પ ઈરાનના બોમ્બ-ગ્રેડ યુરેનિયમના ભંડારને જપ્ત કરવા માટે જમીન પર ખાસ દળો તૈનાત કરવાના વિકલ્પ પર વિચાર કરી રહ્યા છે, કારણ કે અધિકારીઓને ચિંતા વધી રહી છે કે ભંડાર ખસેડવામાં આવ્યો હશે.

“તેઓ ત્યાં સુધી પહોંચી શક્યા નથી અને કોઈ સમયે, કદાચ આપણે પણ પહોંચીશું,” ટ્રમ્પે શનિવારે મોડી રાત્રે એરફોર્સ વનમાં એક બ્રીફિંગ દરમિયાન કહ્યું. “અમે તેના પછી ગયા નથી, પરંતુ તે કંઈક છે જે આપણે પછીથી કરી શકીએ છીએ. અમે તે હવે નહીં કરીએ.”

બહેરીનમાં એક ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટને ઈરાની ડ્રોન હુમલા બાદ નુકસાન થયું હતું, આરબ દેશની સરકારે કહ્યું કે પાણી પુરવઠા પર કોઈ અસર પડી નથી.

બહેરીન પર ઈરાની હુમલો તેહરાને અમેરિકા પર તેના એક ડિસેલિનેશન પ્લાન્ટને ત્રાટકવાનો આરોપ લગાવ્યા પછી થયો. પર્સિયન ગલ્ફ દેશો તેમના મોટાભાગના તાજા પીવાના પાણી માટે સુવિધાઓ પર આધાર રાખે છે અને સતત હુમલાઓ યુદ્ધની અસરને વધારી શકે છે.