ભારત અને કેનેડાએ વ્યાપક આર્થિક ભાગીદારી કરાર માટે વાટાઘાટો શરૂ કરી

(જી.એન.એસ) તા. ૧૬

નવી દિલ્હી/ટોરોન્ટો,

ભારત અને કેનેડાના વડા પ્રધાનો દ્વારા સૂચવવામાં આવેલી તાકીદને ધ્યાનમાં રાખીને, ભારત અને કેનેડા વચ્ચે વ્યાપક આર્થિક ભાગીદારી કરાર (CEPA) માટે ઔપચારિક વાટાઘાટો શરૂ થઈ ગઈ છે, જેમાં આ મહિને જ પ્રારંભિક બેઠકો થઈ ગઈ છે.

કેનેડાના ભારત માટેના મુખ્ય વેપાર વાટાઘાટકાર બ્રુસ ક્રિસ્ટી નવી દિલ્હીમાં હતા કારણ કે આ મહિનાની શરૂઆતમાં આ કરાર માટેની શરતોને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું હતું, તે પહેલાં વડા પ્રધાનો 2 માર્ચે તેમની દ્વિપક્ષીય બેઠક બાદ ઔપચારિક વાટાઘાટો શરૂ કરવાની જાહેરાત કરી રહ્યા હતા.

“મુખ્ય વાટાઘાટકારો સંયુક્ત નિવેદનમાં દર્શાવેલ ઉદ્દેશ્યોને અમલમાં મૂકવા માટે કાર્યને આગળ વધારવા માટે નવી દિલ્હીમાં રૂબરૂ મળ્યા હતા, અને વાટાઘાટકારો માર્ચ દરમિયાન પ્રારંભિક બેઠકોમાં જોડાશે, જેમાં આગામી મહિનાઓ માટે વધુ રાઉન્ડનું આયોજન કરવામાં આવશે,” ગ્લોબલ અફેર્સ કેનેડા (GAC) ના પ્રવક્તાએ હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સને જણાવ્યું.

સંયુક્ત નિવેદનનો ઉલ્લેખ નવી દિલ્હીમાં વડા પ્રધાન માર્ક કાર્ની અને નરેન્દ્ર મોદીની મુલાકાત પછી બહાર પાડવામાં આવેલા દસ્તાવેજનો હતો, જે સંબંધોને મજબૂત બનાવવા માટે એક રોડમેપ તરીકે કામ કરશે. નિવેદનમાં ઓળખાયેલા પાયાના સ્તરોમાં CEPAનો સમાવેશ થાય છે કારણ કે તેઓએ “2026 ના અંત સુધીમાં વાટાઘાટો પૂર્ણ કરવા માટે તેમની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી હતી” જેનો ઉદ્દેશ “2030 સુધીમાં દ્વિપક્ષીય વેપારને 70 અબજ કેનેડિયન ડોલર અથવા ₹4.65 લાખ કરોડ સુધી વધારવાનો” છે.

બંને પક્ષો વચ્ચે પ્રારંભિક બેઠકો વર્ચ્યુઅલ રીતે થઈ રહી છે, જેમાં કરારની મર્યાદામાં વિવિધ વર્ટિકલ્સ માટે મુખ્ય વાટાઘાટકારોની નિમણૂક કરવામાં આવી છે. વાટાઘાટકારો નોન-ટેરિફ અવરોધો, કસ્ટમ્સ, સેનિટરી અને ફાયટોસેનિટરી ધોરણો જેવા મુદ્દાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, એક વરિષ્ઠ ભારતીય અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, “તે સતત પ્રક્રિયા છે, હેતુનો કોઈ બગાડ નથી.”

એશિયા-પેસિફિક ફાઉન્ડેશન ઓફ કેનેડા દ્વારા અહેવાલ કરાયેલી નીતિમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે ભારત સાથે CEPA કેનેડા માટે “હવે વૈકલ્પિક” નથી પરંતુ તે “વ્યૂહાત્મક” છે. અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, “યુએસ ટેરિફ અસ્થિરતા અને ચીન સંબંધિત આર્થિક જોખમના યુગમાં, વેપાર અને આર્થિક વૈવિધ્યકરણ એક વ્યૂહાત્મક આવશ્યકતા બની ગઈ છે. ભારત અન્ય મુખ્ય અર્થતંત્રો સાથે ઝડપથી વેપાર કરારો પર વાટાઘાટો કરી રહ્યું છે. જો કેનેડા તાજેતરની CEPA પ્રતિબદ્ધતાનું પાલન નહીં કરે, તો કેનેડા ભારતીય બજારમાં પસંદગીની પહોંચ મેળવવાની તક ગુમાવશે અને વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થાઓમાંની એકમાં વ્યૂહાત્મક હાંસિયામાં ધકેલાઈ જવાનું જોખમ લેશે.”

ભારતની મુલાકાતે આવેલા કાર્નેના પ્રતિનિધિમંડળમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર મંત્રી મનિન્દર સિદ્ધુ પણ હતા. તેમણે આ વસંતમાં વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પિયુષ ગોયલને કેનેડાની મુલાકાત લેવા આમંત્રણ આપ્યું છે. આ મહિનાની શરૂઆતમાં GAC તરફથી એક પ્રકાશનમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે, “આ વસંતમાં કેનેડામાં વ્યાપારી તકોનો વિસ્તાર કરવા અને બંને દેશો વચ્ચે આર્થિક સહયોગને વધુ ગાઢ બનાવવા માટે એક રોકાણ અને વેપાર પ્રતિનિધિમંડળ” તેમની સાથે રહેશે.

CEPA તરફ નવી વાટાઘાટોની શરૂઆતની જાહેરાત ગયા વર્ષે નવેમ્બરમાં જોહાનિસબર્ગમાં G20 લીડર્સ સમિટના હાંસિયામાં કાર્ને અને મોદી મળ્યા ત્યારે કરવામાં આવી હતી.

CEPA વાટાઘાટો મૂળ 2010 માં શરૂ થઈ હતી પરંતુ 2021 માં પ્રારંભિક પ્રગતિ વેપાર કરાર અથવા EPTA માટે તેને પડતી મૂકવામાં આવી હતી. ઓગસ્ટ 2023 માં તે અટકી ગયું, એક મહિના પહેલા જ્યારે કેનેડાના તત્કાલીન પીએમ જસ્ટિન ટ્રુડોએ 18 સપ્ટેમ્બર, 2023 ના રોજ હાઉસ ઓફ કોમન્સમાં જણાવ્યું હતું કે ભારતીય એજન્ટો અને બ્રિટિશ કોલંબિયાના સરેમાં ત્રણ મહિના પહેલા ખાલિસ્તાન સમર્થક વ્યક્તિ હરદીપ સિંહ નિજ્જરની હત્યા વચ્ચે સંભવિત જોડાણના “વિશ્વસનીય આરોપો” છે.

ભારતે તે આરોપોને “વાહિયાત” અને “પ્રેરિત” ગણાવ્યા હતા.

ગયા વર્ષે માર્ચમાં કાર્નેએ પીએમ તરીકેનો કાર્યભાર સંભાળ્યા પછી સંબંધો ફરીથી સ્થાપિત થયા અને જૂન 2025 માં કનાનાસ્કિસમાં G7 નેતાઓની સમિટના હાંસિયામાં મોદીને મળ્યા ત્યારથી તે વેગ પકડ્યો છે.