By
(જી.એન.એસ) તા. ૧૧
નવી દિલ્હી,
ગૃહ મંત્રાલયે તેની સુધારેલી માર્ગદર્શિકામાં જણાવ્યું છે કે, ભારતનું રાષ્ટ્રીય ગીત વંદે માતરમ હવે તેના બધા 6 મૂળ શ્લોકો સાથે ગવાશે અથવા વગાડવામાં આવશે, જે 1937 માં કોંગ્રેસ દ્વારા દૂર કરવામાં આવ્યા હતા.
કેન્દ્રએ કહ્યું કે જ્યારે પણ રાષ્ટ્રીય ગીતનું સત્તાવાર સંસ્કરણ ગવાશે અથવા વગાડવામાં આવશે, ત્યારે પ્રેક્ષકો ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. જોકે, ન્યૂઝરીલ અથવા દસ્તાવેજી દરમિયાન પ્રેક્ષકો પાસેથી સિનેમાઘરોમાં ઊભા રહેવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવતી નથી.
મંત્રાલયે રાષ્ટ્રીય ગીતના સત્તાવાર સંસ્કરણ પર માર્ગદર્શિકા જારી કરી અને સન્માનના ચિહ્ન તરીકે યોગ્ય શિષ્ટાચાર જાળવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો.
વંદે માતરમ પર નવી માર્ગદર્શિકા
માર્ગદર્શિકા અનુસાર, જ્યારે રાષ્ટ્રીય ગીત અને રાષ્ટ્રગીત ગવાશે, ત્યારે રાષ્ટ્રીય ગીત પહેલા ગવાશે.
બંકિમચંદ્ર ચેટર્જી દ્વારા લખાયેલા ગીતના તમામ 6 શ્લોકો, જેમાં 1937 માં કોંગ્રેસ દ્વારા દૂર કરવામાં આવેલા 4 શ્લોકો પણ શામેલ છે, વગાડવામાં આવશે.
પદ્મ પુરસ્કારો જેવા નાગરિક પુરસ્કાર સમારોહમાં અને રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા હાજરી આપતા તમામ કાર્યક્રમોમાં, આગમન અને પ્રસ્થાન બંને સમયે ‘વંદે માતરમ’ વગાડવામાં આવશે.
જ્યારે પણ રાષ્ટ્રીય ગીત ગવાય છે, ત્યારે સત્તાવાર સંસ્કરણનું પઠન કરવામાં આવશે અને તેની સાથે સામૂહિક ગાયન કરવામાં આવશે, એમ નિવેદનમાં જણાવાયું છે.
મંત્રાલયે શાળા અધિકારીઓને પણ સૂચના આપી છે કે તેઓ તેમના કાર્યક્રમોમાં રાષ્ટ્રીય ગીત અને રાષ્ટ્રગીતના ગાનને લોકપ્રિય બનાવવા અને વિદ્યાર્થીઓમાં રાષ્ટ્રધ્વજ પ્રત્યે આદરને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પૂરતી જોગવાઈ કરે.
વંદે માતરમના સત્તાવાર સંસ્કરણમાં શ્લોકો ઉમેરવામાં આવ્યા
કેન્દ્રએ છેલ્લા ચાર શ્લોકો પાછા લાવ્યા છે, જેને કોંગ્રેસે 1937 માં દૂર કર્યા હતા. નવા સુધારા સાથે, રાષ્ટ્રીય ગીત હવે સંપૂર્ણ રીતે રહેશે.
જે શ્લોકો પાછા લાવવામાં આવ્યા છે તે છે:
“કોટી-કોટી કંથા કાલકાલ નિનાદા કરો,
કોટી-કોટી ભુજૈર ધૃત ખરકરવાલે,
કે બોલે મા તુમી અબલે!
બાહુબલાધારિણીમ નમામિ તારિણીમ,
રિપુદલા-વરિણીમ માતરમ્!
વંદે માતરમ!
તુમી વિદ્યા, તુમી ધર્મ,
તુમી હૃદય, તુમી મરમા,
ત્વમ્ હિ પ્રાણઃ સરીરે!
બહુતે તુમી મા શક્તિ,
હૃદયે તુમી મા ભક્તિ,
તોમરાઈ પ્રતિમા ગાડી મંદિરે-મંદીરે.
વંદે માતરમ!
ત્વમ્ હિ દુર્ગા દાસ-પ્રહરણા-ધારિણી,
કમલા કમલા-દલા-વિહારિણી,
વાણી વિદ્યા-દાયિની,
નમામિ ત્વમ્ નમામિ કમલમ,
અમલમ “અતુલમ,
સુજલામ સુફલામ માતરમ!
વંદે માતરમ
શ્યામલમ સરલમ સુસ્મિતમ ભૂષિતમ,
ધરણીમ ભરણીમ માતરમ!
વંદે માતરમ.”
વંદે માતરમ વિવાદ
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા તાજેતરમાં ‘વંદે માતરમ’ને લોકપ્રિય બનાવવાના પ્રયાસો વચ્ચે આ પગલું લેવામાં આવ્યું છે. ગયા વર્ષે સંસદમાં શાસક ભાજપ અને કોંગ્રેસ વચ્ચે આ ગીત પર ગરમાગરમ ચર્ચા જોવા મળી હતી.
૧૮૭૦ના દાયકામાં બંકિમચંદ્ર ચેટર્જી દ્વારા સંસ્કૃત બંગાળીમાં લખાયેલ, ૩ મિનિટ ૧૦ સેકન્ડનું આ ગીત સૌપ્રથમ સ્વતંત્રતા ચળવળ દ્વારા માતૃભૂમિની સ્તુતિ કરવા માટે અપનાવવામાં આવ્યું હતું. જન ગણ મનથી વિપરીત, અગાઉ વંદે માતરમ ગાવા માટે કોઈ સત્તાવાર પ્રોટોકોલ નહોતો.
૬ શ્લોકનું આ સ્તોત્ર સૌપ્રથમ ચેટર્જીની ૧૮૮૨ની નવલકથા આનંદમઠમાં પ્રકાશિત થયું હતું. ૧૯૫૦માં, પ્રથમ બે શ્લોકોને ભારતના રાષ્ટ્રીય ગીત તરીકે અપનાવવામાં આવ્યા હતા.
ડિસેમ્બર 2025 માં સંસદના શિયાળુ સત્ર દરમિયાન, વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ લોકસભામાં ચર્ચાનું નેતૃત્વ કર્યું, જેમાં ગીતની ઉત્પત્તિ અને સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં તેની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો. તેમણે કોંગ્રેસ પર મુખ્ય પંક્તિઓ દૂર કરીને ગીત સાથે દગો કરવાનો અને તોડફોડ કરવાનો આરોપ મૂક્યો.
