By ભારત અને રશિયા વચ્ચે વધતી જતી નિકટતા ફરી એકવાર હેડલાઇન્સમાં છે. પહેલા, સસ્તું ક્રૂડ તેલ, પછી LNG સપ્લાય વધારવાનો પ્રસ્તાવ, અને હવે રશિયાની નવી મેગા ઓફર… બધું જ સૂચવે છે કે મોસ્કો નવી દિલ્હીને તેના વ્યૂહાત્મક ભ્રમણકક્ષામાં વધુ મજબૂત રીતે એકીકૃત કરવા માંગે છે. નવીનતમ વિકાસમાં, રશિયાએ ભારતને શિપબિલ્ડિંગ અને બંદર માળખાગત ક્ષેત્રોમાં મોટા સહયોગની ઓફર કરી છે. પ્રશ્ન એ છે કે અમેરિકા આ વધતી ભાગીદારી પર કેવી પ્રતિક્રિયા આપશે, ખાસ કરીને કારણ કે વોશિંગ્ટન ભારતને રશિયાની નજીક જવા માંગતું નથી.
તાજેતરમાં, રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનના ખાસ સલાહકાર અને ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર (NSA) નિકોલાઈ પાત્રુશેવ ભારતની મુલાકાતે આવ્યા હતા. તેમણે કેન્દ્રીય બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રી સર્બાનંદ સોનોવાલ સાથે મુલાકાત કરી હતી. બેઠક દરમિયાન, રશિયાએ ભારતને માછીમારીના જહાજો, પેસેન્જર જહાજો અને સહાયક જહાજોની હાલની ડિઝાઇન પૂરી પાડવાનો તેમજ ભારતીય જરૂરિયાતોને અનુરૂપ નવી ડિઝાઇન વિકસાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો.
રશિયાએ એમ પણ જણાવ્યું હતું કે તે આઇસબ્રેકર્સ અને ઊંડા સમુદ્ર સંશોધન જહાજો જેવા વિશિષ્ટ જહાજોના નિર્માણમાં ભારતને તકનીકી સહાય પૂરી પાડી શકે છે. ગ્રીન શિપબિલ્ડીંગ અને મેરીટાઇમ લોજિસ્ટિક્સમાં વ્યાપક સહયોગ અંગે પણ ચર્ચા થઈ હતી, જે આજે મેરીટાઇમ ક્ષેત્રમાં ભારતની ટોચની પ્રાથમિકતાઓમાંની એક છે.
આ નવી ઓફર રશિયાની પહેલી નથી. અગાઉ, રશિયાએ ભારતને LNG સપ્લાય વધારવાની ઓફર કરી હતી. રશિયન ઉર્જા મંત્રી સેરગેઈ ત્સિવિલેવે જણાવ્યું હતું કે ભારત તેની ઉર્જા જરૂરિયાતોમાં ગેસનો હિસ્સો 15% સુધી વધારવા માંગે છે, અને રશિયા તેના હાલના અને આગામી પ્રોજેક્ટ્સમાંથી ભારતને વધુ ગેસ પૂરો પાડવા માટે તૈયાર છે. રશિયા ભારતને સસ્તું ક્રૂડ તેલ પણ પૂરું પાડી રહ્યું છે, જેનાથી બંને દેશો વચ્ચે ઉર્જા વેપાર સતત મજબૂત બન્યો છે.
અમેરિકા પહેલાથી જ રશિયા સાથે ભારતના વધતા વેપાર સંબંધોથી ચિંતિત છે. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ વચ્ચે, અમેરિકા ખુલ્લેઆમ રશિયા પર આર્થિક દબાણ વધારવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તો એમ પણ કહ્યું છે કે રશિયાને આર્થિક સહાય પૂરી પાડતા દેશોને વધારાના ટેરિફનો સામનો કરવો પડી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, રશિયા તરફથી આ નવી ઓફર અમેરિકા માટે અસ્વસ્થતાજનક બની શકે છે. જોકે, ભારતની રાજદ્વારી હંમેશા સંતુલિત રહી છે. નવી દિલ્હીએ વ્યૂહાત્મક હિતોને પ્રાથમિકતા આપતા બંને મહાસત્તાઓ સાથે સંબંધો જાળવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
