By અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચેનો છેલ્લો બાકી રહેલો પરમાણુ શસ્ત્ર નિયંત્રણ કરાર, ન્યૂ સ્ટાર્ટ, 5 ફેબ્રુઆરીના રોજ સમાપ્ત થશે. આનાથી વિશ્વના બે સૌથી મોટા પરમાણુ શસ્ત્રોના ભંડાર મર્યાદા વિના રહેશે. 50 થી વધુ વર્ષોમાં આ પહેલી વાર બનશે જ્યારે આ કરાર સમાપ્ત થશે. ઘણા નિષ્ણાતોને ડર છે કે કરારના સમાપ્તિથી અનિયંત્રિત પરમાણુ શસ્ત્રોની સ્પર્ધા શરૂ થઈ શકે છે, જેનાથી વૈશ્વિક અસ્થિરતા વધી શકે છે અને વિશ્વ પરમાણુ યુદ્ધની અણી પર આવી શકે છે.
રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને સપ્ટેમ્બર 2025 માં પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો કે જો અમેરિકા પણ આવું જ કરે તો કરારની મર્યાદા વધુ એક વર્ષ માટે લંબાવવામાં આવે. જોકે, અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ અંગે કોઈ સ્પષ્ટ પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી નથી. ટ્રમ્પે વારંવાર કહ્યું છે કે તેઓ પરમાણુ શસ્ત્રોને મર્યાદિત કરવા માંગે છે, પરંતુ ચીનને પણ આમાં સામેલ કરવા માંગે છે. વ્હાઇટ હાઉસના એક અનામી અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે ટ્રમ્પ “પોતાના સમયમાં” નિર્ણય લેશે. બેઇજિંગે તેના નાના પરંતુ વધતા પરમાણુ ભંડાર પર કોઈપણ પ્રતિબંધોને નકારી કાઢ્યા છે.
ક્રેમલિનના પ્રવક્તા દિમિત્રી પેસ્કોવે કહ્યું છે કે યુએસ અને રશિયન પરમાણુ ભંડાર પર મર્યાદા વિના, વિશ્વ “વધુ ખતરનાક” બની જશે. આર્મ્સ કંટ્રોલ એસોસિએશનના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર ડેરિલ કિમ્બલે ચેતવણી આપી હતી કે કરારની સમાપ્તિ બંને પક્ષો 35 વર્ષમાં પ્રથમ વખત તૈનાત પરમાણુ શસ્ત્રોની સંખ્યામાં વધારો કરી શકે છે. આનાથી યુએસ, રશિયા અને ચીન વચ્ચે અનિયંત્રિત ત્રિ-માર્ગી સ્પર્ધા શરૂ થઈ શકે છે. કરાર વિના, બંને પક્ષો “સૌથી ખરાબ પરિસ્થિતિ” માટે તૈયારી કરશે, જે તૈનાતીમાં વધારો કરશે અને પરમાણુ યુદ્ધનું જોખમ વધારશે.
2010માં તત્કાલીન યુએસ પ્રમુખ બરાક ઓબામા અને રશિયન પ્રમુખ દિમિત્રી મેદવેદેવ દ્વારા ન્યૂ સ્ટાર્ટ કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. તેમાં બંને પક્ષોને 1550 પરમાણુ હથિયારો અને 700 મિસાઇલો/બોમ્બર્સ સુધી મર્યાદિત કરવામાં આવ્યા હતા. 2021માં આ કરાર પાંચ વર્ષ માટે લંબાવવામાં આવ્યો હતો. તેમાં સ્થળ પર નિરીક્ષણની જોગવાઈ હતી, પરંતુ કોવિડ-19ને કારણે 2020માં તે અટકાવવામાં આવ્યું હતું અને ક્યારેય ફરી શરૂ થયું નહીં. ફેબ્રુઆરી 2023માં, પુતિને રશિયાની ભાગીદારી સ્થગિત કરી દીધી કારણ કે યુએસ અને નાટો ઇચ્છતા હતા કે રશિયા યુક્રેન યુદ્ધ હારી જાય. જોકે, રશિયાએ કહ્યું કે તે મર્યાદાઓનું પાલન કરશે. પુતિને સપ્ટેમ્બર 2025માં એક વર્ષની અનૌપચારિક મર્યાદાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, જેનાથી નવો કરાર શક્ય બન્યો હતો.
