By દિલ્હીમાં યોજાઈ રહેલી RSSની ‘સંઘ યાત્રાના 100 વર્ષ – નયે ક્ષિતિજ’ પર બોલતા, RSS વડા મોહન ભાગવતે કહ્યું કે સામાજિક સમરસતાનું કાર્ય મુશ્કેલ હોવા છતાં કરવું પડશે, બીજો કોઈ રસ્તો નથી. મોહન ભાગવતે સલાહ આપી કે તમારી આસપાસના વંચિત વર્ગ સાથે મિત્રતા કરો, મંદિરો, પાણી અને સ્મશાનમાં કોઈ ભેદભાવ ન હોવો જોઈએ, કોઈને રોકવા ન જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે આત્મનિર્ભરતા એ દરેક વસ્તુની ચાવી છે. આપણો દેશ આત્મનિર્ભર હોવો જોઈએ. આત્મનિર્ભરતા માટે, સ્વદેશી ઉત્પાદનોના ઉપયોગને પ્રાથમિકતા આપો.
RSS વડા મોહન ભાગવતે કહ્યું- “દેશની નીતિમાં સ્વૈચ્છિક આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવહાર હોવો જોઈએ, દબાણ હેઠળ નહીં. આ સ્વદેશી છે, કુટુંબ પ્રબોધન પરિવારમાં સાથે બેસીને વિચારવું જોઈએ કે આપણે આપણા ભારત માટે શું કરી શકીએ છીએ. આપણા દેશ, સમાજ માટે કોઈપણ પ્રકારનું કાર્ય, વૃક્ષ વાવવાથી લઈને વંચિત વર્ગના બાળકોને શિક્ષણ આપવા સુધીનું કોઈપણ નાનું કાર્ય કરવાથી દેશ અને સમાજ સાથે જોડાવાની માનસિકતા બનશે.
કાર્યક્રમ દરમિયાન મોહન ભાગવતે આ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર પોતાના વિચારો વ્યક્ત કર્યા -:
- સંઘ પ્રત્યે અનુકંપા છે, સમાજમાં સ્વીકૃતિ છે, વિરોધ ઘણો ઓછો થયો છે. વિરોધની તીવ્રતા ઓછી થઈ ગઈ છે. આમાં સંઘનો વિચાર છે, જો આપણને અનુકંપા મળે તો આપણે આરામ શોધનારા ન બનવું જોઈએ. જો આપણને અનુકંપા મળે તો આપણે આરામ ન કરવો જોઈએ. તેથી આપણે આગળ વધતા રહેવું જોઈએ અને સમગ્ર હિન્દુ સમાજને એક કરવાનું લક્ષ્ય પ્રાપ્ત ન થાય ત્યાં સુધી આગળ વધતા રહેવું જોઈએ. જે રીતે પદ્ધતિ સમજાવવામાં આવી હતી, તેનું વર્ણન ચાર શબ્દોમાં કરવામાં આવ્યું છે. મૈત્રી, કરુણા, મુદિતા, ઉપેક્ષા, આ રીતે સંઘનું કાર્ય ચાલે છે. આમાં કોઈ પ્રોત્સાહન નથી.
- આપણે એક છીએ, એટલે કે બધા આપણા પોતાના છે. હિન્દુત્વ શું છે? હિન્દુઓની વિચારધારા શું છે? જો આપણે સારાંશ આપવો હોય તો, દુનિયા બે શબ્દો પર ચાલે છે – સત્ય અને પ્રેમ. તે કરારો કે સોદાઓ પર ચાલતું નથી.
- એક પ્રાચીન દેશ હોવાને કારણે, વિશ્વના દરેક વ્યક્તિએ ભારતના લોકો પાસેથી જીવનનું જ્ઞાન શીખવું જોઈએ. જો આપણે એવી રીતે આગળ વધવું હોય કે દરેક વ્યક્તિ ખુશ અને સમૃદ્ધ હોય, તો આપણે સંકલન સ્થાપિત કરવું પડશે.
- માણસે ધર્મનું રક્ષણ કરવું પડે છે, તેના માટે બલિદાન આપવું પડે છે. ધર્મનું રક્ષણ કરવાથી સૌનું રક્ષણ થાય છે.
- દુનિયામાં વિખવાદ છે, કટ્ટરતા વધી ગઈ છે. ધર્મનો અર્થ ધર્મ નથી, ધર્મ એટલે સંતુલન, આપણા દેશમાં ધર્મને મધ્યમ માર્ગ કહેવામાં આવે છે.
- આર્થિક પ્રગતિ પર્યાવરણ માટે હાનિકારક બની રહી છે. અમીર અને ગરીબ વચ્ચેનું અંતર વધી રહ્યું છે. આ અંગે ઘણી ચર્ચા થઈ રહી છે, ઘણા ઉકેલો પણ સૂચવવામાં આવી રહ્યા છે, પરંતુ પરિણામ ખૂબ દૂર છે.
- ધર્મમાં કોઈ ધર્માંતરણ નથી. ધર્મ એક સાચું તત્વ છે જેના આધારે બધું કાર્ય કરે છે. પાણીનો ધર્મ વહેવાનો છે અને અગ્નિનો ધર્મ બાળવાનો છે.
- સંઘનું ભવિષ્યનું કાર્ય એ હશે કે આજે આપણે સંઘમાં જે કરી રહ્યા છીએ તે સમગ્ર સમાજમાં થવું જોઈએ. સમગ્ર સમાજમાં દેશભક્તિ જાગૃત કરવાનું કાર્ય. એવું નથી કે તે થઈ રહ્યું નથી, એવા લોકો છે જે તે અન્ય પદ્ધતિઓ દ્વારા કરે છે.
- આપણને લાગે છે કે પરિસ્થિતિ ખૂબ જ ખરાબ થઈ રહી છે, પરંતુ ભારતમાં પરિસ્થિતિ દેખાય છે તેના કરતાં ૪૦ ગણી સારી છે.
- આ વિચારધારા બહારથી આવી હતી, તે આક્રમણ તરીકે આવી હતી. કોઈ કારણોસર, જેમણે તેને સ્વીકાર્યું છે તેઓ અહીંના છે. પરંતુ જે અંતર બનાવવામાં આવ્યું છે તેને બંને બાજુના કાર્ય દ્વારા દૂર કરવાની જરૂર છે.
- દરેક જગ્યાએ સંપર્ક સ્થાપિત કરવો પડશે, સૌ પ્રથમ પડોશી દેશો સાથે. ભારતના મોટાભાગના પડોશી દેશો એક સમયે ભારત જ હતા. લોકો સમાન છે, ભૂગોળ સમાન છે, નદીઓ સમાન છે, જંગલો સમાન છે, નકશા પર ફક્ત એક રેખા દોરવામાં આવી છે.
