![](https://www.rakhewaldaily.com/wp-content/uploads/2023/09/REELS-4.png)
રીલ્સની આદતનો શિકાર ‘યંગ ઇન્ડીયા’, ચોંકાવનારી છે સોશિયલ બીમારીની વાસ્તવિકતા!
અત્યાર સુધીમાં તમે ઘણા પ્રકારના વ્યસન વિશે સાંભળ્યું હશે. પરંતુ આજે અમે તમને સોશિયલ મીડિયાના આવા જ એક વ્યસન વિશે જણાવીશું, જે તમારા જીવન પર ખૂબ જ ખરાબ અસર કરી રહી છે. એક સમય હતો જ્યારે લોકોના શબ્દો અખબારો દ્વારા લોકો સુધી પહોંચતા હતા. પછી એક સમય એવો આવ્યો જ્યારે લોકોના શબ્દો અવાજ દ્વારા લોકો સુધી પહોંચાડવા લાગ્યા. આ પછી, એક સમયગાળો આવ્યો જ્યારે લોકોની ઓળખ સાથે તેમની વાત દેશના દરેક વ્યક્તિ સુધી પહોંચાડવામાં આવી. પરંતુ સંચારના અગાઉના તમામ યુગમાં, પ્રસારણનું કામ માત્ર અમુક પસંદગીના લોકો જ કરતા હતા. પરંતુ આ પછી હવે સોશિયલ મીડિયાનો યુગ આવ્યો છે. માસ કોમ્યુનિકેશનની વાસ્તવિક ક્રાંતિ હવે આવી છે.
હવે દરેક વ્યક્તિના હાથમાં મોબાઈલ ફોન છે અને ઈન્ટરનેટની સાથે સાથે તેમાં એક શાનદાર કેમેરા પણ છે. તે પોતાની આંખોથી જે જુએ છે તે આખી દુનિયાને બતાવી શકે છે. તેને બીજા કોઈની મદદની જરૂર નથી. લોકો તેમના મોબાઇલ વિડિયો અથવા રીલ્સ દ્વારા તેમની પ્રતિભા પ્રદર્શિત કરી શકે છે. આ મામલે સોશિયલ મીડિયા રીલ્સ સૌથી શક્તિશાળી માધ્યમ બની ગયું છે. લોકો આખો દિવસ રીલ જોવામાં વિતાવે છે. એટલું જ નહીં, અમે આખો દિવસ નવી રીલ્સ બનાવવાના વિચાર પર કામ કરીએ છીએ. આમાંથી કેટલીક રીલ્સ લોકો માટે ઉપયોગી છે, કેટલીક મનોરંજન કરે છે અને કેટલીક તમારો મૂડ પણ સુધારે છે. પરંતુ આખો દિવસ રીલ જોવામાં વિતાવવાથી સામાન્ય લોકોના મન પર ખરાબ અસર પડી રહી છે. આજે અમે સોશિયલ મીડિયા રીલ્સ જોનારા અને બનાવનારાઓ માટે એક ખાસ અહેવાલ લાવ્યા છીએ. આ અહેવાલ દેશના દરેક યુવાનો માટે મહત્વપૂર્ણ છે, જેઓ રીલ બનાવવાની કે જોવાની લતને કારણે પોતાનું માનસિક સ્વાસ્થ્ય બગાડી રહ્યા છે.
અગાઉ, મોટાભાગના લોકો મોટા પડદા પર 3 કલાક લાંબી ફિલ્મો જોઈને પોતાનું મનોરંજન કરતા હતા. તે પછી, તેણે અડધા કલાકની ટીવી સિરિયલો જોઈને પોતાનું મનોરંજન કરવાનું શરૂ કર્યું. ઈન્ટરનેટ ક્રાંતિ પછી, યુટ્યુબ અને વિડિયો સ્ટ્રીમિંગ વેબસાઈટ પર 10 કે 15 મિનિટના વીડિયોનું પૂર આવ્યું અને લોકો તેને પસંદ કરવા લાગ્યા. પણ હવે રીલનો જમાનો છે. જો તમારા હાથમાં મોબાઈલ હોય તો તમે તમારો ખાલી સમય રીલ્સ જોવામાં પસાર કરી શકો છો. ખબર પણ નથી. જો તમે પોતે તમારા મોબાઈલ ફોન પર સોશિયલ મીડિયા પર વિતાવેલા કલાકો તપાસો, તો તમે જોશો કે તમે દિવસનો મોટાભાગનો સમય મોબાઈલ ફોન સ્ક્રોલ કરવામાં પસાર કર્યો છે. આ વર્ષે IIM અમદાવાદે સોશિયલ મીડિયા પર એક અભ્યાસ હાથ ધર્યો હતો. આ અભ્યાસનું નામ ‘ન્યુ એજ ડિજિટલ મીડિયા કન્ઝમ્પશન’ હતું.
આ અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે આપણા દેશમાં લોકો તેમના દિવસની લગભગ 194 મિનિટ એટલે કે 3 કલાક 14 મિનિટ સોશિયલ મીડિયા પર વિતાવે છે. જો આપણે 24 કલાકમાંથી 8 કલાકની ઊંઘ દૂર કરીએ તો લોકો દિવસનો લગભગ 20 ટકા સમય સોશિયલ મીડિયા પર વિતાવે છે. આ અભ્યાસમાં એ પણ બહાર આવ્યું છે કે લોકો OTT પ્લેટફોર્મ પર 44 મિનિટ અને ઑનલાઇન ગેમિંગમાં 46 મિનિટ વિતાવે છે. તમને જાણીને નવાઈ લાગશે કે ઈન્સ્ટાગ્રામ પર એક દિવસમાં 1 કરોડ 76 લાખ કલાકની રીલ જોવામાં આવે છે. આ આંકડો માત્ર એક સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મનો છે. આ આંકડો Reelsના પ્લેટફોર્મ TikTok કરતા 10 ગણો ઓછો છે. TikTok પર દરરોજ 19 કરોડ 78 લાખ કલાકની રીલ્સ જોવામાં આવે છે. આ સિવાય ફેસબુક, યુટ્યુબ અને અન્ય ઘણા સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ છે, જેના પર શોર્ટ્સ અથવા રીલના નામે 90 સેકન્ડના વીડિયો અપલોડ કરવામાં આવે છે અને જોવામાં આવે છે. મોબાઈલ ફોન પર સોશિયલ મીડિયા રીલ્સ જોવામાં કે બનાવવામાં મોટાભાગનો સમય પસાર કરવો…હવે એક ખરાબ વ્યસનની જેમ દેશના યુવાનોને ઘેરી રહ્યો છે. રીલ્સ જોવામાં વધુ સમય વિતાવવો એ માનસિક બીમારી બની રહી છે.
હાર્વર્ડ મેડિકલ સ્કૂલના રિસર્ચ અનુસાર, વૈજ્ઞાનિકો સોશિયલ મીડિયા પર રીલ જોવાની કે બનાવવાની લતને માસ સાયકોજેનિક બીમારી કહી રહ્યા છે. તેને MPI પણ કહેવામાં આવે છે. હાર્વર્ડ મેડિકલ સ્કૂલના આ સંશોધન મુજબ જે લોકો દિવસ દરમિયાન વીડિયો સ્ટ્રીમિંગ પ્લેટફોર્મ પર વધુ સમય વિતાવે છે તેમાં માસ સાયકોજેનિક બીમારીના લક્ષણો પણ જોવા મળે છે.વૈજ્ઞાનિકોના મતે, આ રોગથી પીડિત લોકો કેટલીક વિશેષ આદતો વિકસાવે છે, જેમ કે અન્ય લોકોની સામે વાત કરતી વખતે તેમના પગ હલાવવા. વૈજ્ઞાનિકો તેને હાયપર એક્ટિવ રિસ્પોન્સ કહી રહ્યા છે. આ સિવાય બીજું લક્ષણ એડીએચડી છે એટલે કે એટેન્શન ડેફિસિટ હાયપરએક્ટિવિટી ડિસઓર્ડર… આનો અર્થ એ છે કે જે લોકો લાંબા સમય સુધી વીડિયો કે રીલ જુએ છે, તેઓ સમય જતાં ટૂંકા અંતરે વીડિયો બદલવાનું શરૂ કરી દે છે. તેઓ લાંબા સમય સુધી એક વીડિયો પર નથી રહેતા, આવું એટલા માટે થાય છે કારણ કે તેનાથી પીડિત વ્યક્તિમાં એકાગ્રતાનો અભાવ હોય છે. આવી વ્યક્તિ માત્ર વીડિયો જોવામાં જ નહીં પરંતુ અન્ય કોઈ કામમાં ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકતી નથી અને બેચેન રહે છે.
તમે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર ફોટો પોસ્ટ કરો છો કે રીલ, જો તેને લાઈક્સ કે કોમેન્ટ્સ ન મળે તો ખરાબ લાગે છે. વાસ્તવમાં, સોશિયલ મીડિયા રીલ્સ નિર્માતાઓને તેમના વીડિયો પાસેથી ઘણી અપેક્ષાઓ હોય છે. રીલ્સ બનાવ્યા પછી, તેઓ માની લે છે કે લોકોને તેમની રીલ કોઈ સેલિબ્રિટી દ્વારા બનાવેલી રીલ્સની જેમ ગમશે. પરંતુ આવું ન થતું જોઈને તેઓ ચિંતિત થવા લાગે છે. તેમનામાં અનેક પ્રકારના લક્ષણો દેખાવા લાગે છે. જેમ કે આવા લોકો થોડા સમય પછી ડિપ્રેશનનો શિકાર બની જાય છે. ઊંઘ ન આવવી, માથાનો દુખાવો, માઈગ્રેન જેવા લક્ષણો પણ તેમાં દેખાવા લાગે છે. ગુજરાતની અમદાવાદની ઈન્દિરા ગાંધી નેશનલ ઓપન યુનિવર્સિટીએ અગાઉ રીલ જોવાની આદત અંગે સંશોધન કર્યું હતું. આ સંશોધનનો હેતુ એ જાણવાનો હતો કે લોકો રીલ બનાવવામાં કે જોવામાં આટલો સમય કેમ વિતાવે છે. આ સંશોધનમાં 18 થી 36 વર્ષની વયના લોકોને સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા. આ રિસર્ચ અનુસાર 85 ટકા લોકોએ કહ્યું કે લોકો રીલ બનાવીને કે જોઈને મનોરંજન મેળવે છે.