By
(જી.એન.એસ) તા. ૨૯
ઢાકા,
ઢાકા યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થી સદમાન મુજતબા રફીદે બાંગ્લાદેશના ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન શેખ હસીનાને ઉથલાવી દેવાના વિરોધમાં જોડાવા માટે તેના માતાપિતા અને પોલીસનો વિરોધ કર્યો, અને ખાતરી આપી કે વંશીય શાસન પર લોકશાહીનો વિજય સુનિશ્ચિત કરવા માટે રેલીઓ આવશ્યક છે.
પરંતુ 12 ફેબ્રુઆરીની સંસદીય ચૂંટણી પહેલા – ઉથલપાથલ પછીની પહેલી – રફીદનો થોડો આશાવાદ ઝાંખો પડી ગયો છે.
“અમે એક એવા દેશનું સ્વપ્ન જોયું હતું જ્યાં લિંગ, જાતિ, ધર્મના ભેદભાવ વિના બધા લોકોને સમાન તક મળશે,” 25 વર્ષીય યુવાએ કહ્યું. “અમે નીતિગત ફેરફારો અને સુધારાઓની અપેક્ષા રાખી હતી, પરંતુ તે અમારા સ્વપ્નથી ઘણું દૂર છે.”
હસીના શાસન હેઠળ વર્ષોના દમન અને નોકરીઓ અને આર્થિક તકોના અભાવથી હતાશ થયેલા હજારો યુવા બાંગ્લાદેશીઓ 2024 માં આમૂલ પરિવર્તન અને “નવા બાંગ્લાદેશ” માટે ઉત્સુક હતા.
પરંતુ જ્યારે ચૂંટણીઓ 2008 પછી પહેલી વાર હસીના વગર સરકાર બનાવશે, ત્યારે કોઈ મોટો સુધારો થયો નથી અને કોઈ નવો સક્ષમ વૈકલ્પિક પક્ષ ઉભરી આવ્યો નથી, ઘણા લોકોના મતે, સરકાર માટેની લડાઈ મુખ્યત્વે ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન ખાલિદા ઝિયાની બાંગ્લાદેશ નેશનાલિસ્ટ પાર્ટી (BNP) અને ઇસ્લામિક જમાત-એ-ઇસ્લામી વચ્ચે રહી છે.
ઓપિનિયન પોલ્સે સ્થાપિત, પરંતુ કલંકિત, પક્ષોને અગ્રણી ગણાવ્યા છે.
રોઇટર્સે 30 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના 80 થી વધુ વિદ્યાર્થીઓ સાથે વાત કરી, જેમાં મોટાભાગે રાજધાની ઢાકામાં હતા. મોટાભાગના લોકોએ મુક્ત ચૂંટણીમાં મતદાન કરવા અંગે ઉત્સાહ વ્યક્ત કર્યો હતો પરંતુ ઉમેદવારોની પસંદગીથી નિરાશ થયા હતા.
‘જૂના ગાર્ડ વિરુદ્ધ વિદ્યાર્થી-ઇસ્લામી જોડાણ’
30 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના, જેને જનરલ-ઝેડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેમણે બળવો કર્યો અને બાંગ્લાદેશના 128 મિલિયન મતદારોમાંથી એક ચતુર્થાંશથી વધુ મતદારો બનાવે છે.
“તેઓ રાજકીય રીતે સક્રિય છે અને સંભવતઃ મતદાન કરવા જશે અને ચૂંટણી પરિણામને અસર કરશે,” ઢાકા યુનિવર્સિટીમાં ભણાવતા રાજકીય વિશ્લેષક આસિફ શાહને જણાવ્યું.
મોટાભાગના લોકો નવા રચાયેલા નેશનલ સિટિઝન્સ પાર્ટી (NCP) ને ટેકો આપશે તેવી અપેક્ષા હતી, જેનું નેતૃત્વ બળવાના કેટલાક નેતાઓ કરી રહ્યા હતા, પરંતુ તેમને તેમના સમર્થન માટે સંઘર્ષ કરવો પડ્યો છે.
કટ્ટરપંથી જમાત-એ-ઇસ્લામી સાથે જોડાણ કરવાથી તેમની અપીલ વધુ નબળી પડી શકે છે.
“તેઓ નૈતિક ઉચ્ચ સ્થાન ગુમાવી ચૂક્યા છે,” જહાંગીરનગર યુનિવર્સિટીમાં 23 વર્ષીય પુરાતત્વવિદ્યાના વિદ્યાર્થી શુદ્રુલ અમીને કહ્યું. “ભૂતકાળના બોજથી મુક્ત ‘નવું બાંગ્લાદેશ’ ઇચ્છતા મતદારો હવે એવું અનુભવે છે કે તેમને જૂના રક્ષક અને વિદ્યાર્થી-ઇસ્લામવાદી જોડાણ વચ્ચે પસંદગી કરવાની ફરજ પાડવામાં આવી રહી છે.”
24 વર્ષીય હિન્દુ શમા દેબનાથે કહ્યું કે રાજકારણ “આ કે તે’ માળખામાં ફસાયેલું” રહ્યું છે જેમાં કોઈ નવી દ્રષ્ટિ કે પસંદગી નથી.
‘ક્રાંતિની ભાવના ખોવાઈ ગઈ’
નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતા મુહમ્મદ યુનુસની વચગાળાની સરકારે પત્રકારો અને લઘુમતીઓને નિશાન બનાવતી ટોળાની હિંસા પર લગામ લગાવવામાં નિષ્ફળ ગયા પછી જનરલ-ઝેડમાં ઘણા લોકોને નિરાશ કર્યા છે.
“એક વર્ષ પછી, મને લાગે છે કે જુલાઈ ક્રાંતિનો જુસ્સો સંપૂર્ણપણે ખોવાઈ ગયો છે,” 23 વર્ષીય બૌદ્ધ વિદ્યાર્થી હેમા ચકમાએ કહ્યું. “હું એમ નથી કહેતી કે પહેલાની પરિસ્થિતિ સારી હતી, પરંતુ મને લાગે છે કે હિંસા ઘણી વધી ગઈ છે અને વચગાળાની સરકાર કોઈ પગલાં લઈ રહી નથી.”
યુવા બાંગ્લાદેશીઓ સાથેની મુલાકાતોએ પણ અર્થતંત્ર પ્રત્યેની નારાજગી દર્શાવી, બળવાની ચિનગારી જેના કારણે હસીનાને ભારતમાં દેશનિકાલ કરવો પડ્યો.
વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન પ્રખ્યાત થયેલા અને યુનુસની સરકારમાં સેવા આપનારા 27 વર્ષીય એનસીપીના પ્રવક્તા આસિફ મહમૂદ, જેમણે વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન લોકપ્રિયતા મેળવી હતી, તેમણે કહ્યું કે પાર્ટી નવા હોવાને કારણે અને મોટાભાગે યુવાન સભ્યો હોવાને કારણે મર્યાદિત હતી. તેમણે ઉમેર્યું કે તેમાં સંસાધનો, પાયાના સ્તરે સંગઠન અને નાણાકીય શક્તિનો પણ અભાવ હતો.
મહમૂદે ભાર મૂક્યો કે જમાત સાથેનું જોડાણ વૈચારિક કરતાં વ્યૂહાત્મક હતું અને શરિયા કાયદા તરફ કોઈ પગલું ભરવામાં આવશે નહીં.
“અમે વચન મુજબ વર્તમાનમાં અને ભવિષ્યમાં પણ યુવાનોની અપેક્ષાઓ પૂર્ણ કરવા માટે કામ કરીશું,” તેમણે કહ્યું.
લોકો મતદાન કરવા માટે ઉત્સાહિત
તેમની શંકાઓ છતાં, મોટાભાગના જનરલ-ઝેડ બાંગ્લાદેશીઓએ રોઇટર્સને જણાવ્યું હતું કે તેઓ ચૂંટણી અંગે આશાવાદી છે, જ્યાં 300 બેઠકો પર ચૂંટણી લડાઈ રહી છે.
રાજ્ય સંસ્થાઓમાં સુધારા પર એક સાથે લોકમત યોજાશે, જેમાં વડા પ્રધાનો માટે કાર્યકાળ મર્યાદા, મજબૂત રાષ્ટ્રપતિની સત્તાઓ અને ન્યાયતંત્ર અને ચૂંટણી અધિકારીઓ માટે વધુ સ્વતંત્રતાનો સમાવેશ થાય છે.
યુવા-કેન્દ્રિત નેતૃત્વ પ્લેટફોર્મ, બાંગ્લાદેશ યુથ લીડરશીપ સેન્ટર દ્વારા તાજેતરના મતદાન મુજબ, 18 થી 35 વર્ષની વયના લોકોમાં મતદાન કરવાની ઇચ્છા 97% જેટલી ઊંચી હતી, જેમાં BNP અને જમાત વચ્ચે લગભગ સમાન વિભાજન હતું.
“લોકો મતદાન કરવા જઈ રહ્યા છે અને તે પૂરતું છે,” 2024ના બળવામાં મુખ્ય વ્યક્તિ, 26 વર્ષીય વિદ્યાર્થી કાર્યકર ઉમામા ફાતેમાએ જણાવ્યું હતું કે, ફક્ત લોકશાહી રીતે ચૂંટાયેલી “સ્થિર સરકાર” જ બાંગ્લાદેશનું નેતૃત્વ કરી શકે છે.
કેટલાક લોકો માટે, તેનો અર્થ BNP છે.
“નવા વિદ્યાર્થી પક્ષે અમારી આશાઓ તોડી નાખી છે, તેથી મેં BNP ને મત આપવાનું નક્કી કર્યું છે,” 25 વર્ષીય મૈશા મલિહાએ કહ્યું, તેણી માને છે કે દેશને એક મજબૂત, સંયુક્ત રાજકીય પક્ષની જરૂર છે જેમાં જમીન પર પૂરતા લોકો હોય.
અન્ય લોકો કહે છે કે ઇસ્લામવાદીઓને તક મળવી જોઈએ. “અમે પહેલા BNP જોયું છે, તેથી જમાત એક નવો વિકલ્પ લાગે છે,” 20 વર્ષીય એરિશા તબસ્સુમે કહ્યું.
‘હાર માનવા તૈયાર નથી’
બ્રિટનથી NCPમાં જોડાવા માટે પરત ફરેલી ડોક્ટર તસ્નીમ જારા, પરંતુ ઇસ્લામિક જોડાણને કારણે રાજીનામું આપી દેનાર, હવે અપક્ષ ઉમેદવાર તરીકે ચૂંટણી લડી રહી છે, જે તેણી “ખરેખર નવી રાજકીય સંસ્કૃતિ” કહે છે તેને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કટિબદ્ધ છે.
31 વર્ષીય મહિલાએ બે દિવસ ઘરે ઘરે જઈને પોતાના નામાંકનને માન્ય કરવા માટે જરૂરી 5,000 સહીઓ એકત્રિત કરી.
“જુલાઈમાં થયેલા બળવાથી આશા જાગી કે અમારા જેવા લોકો, જેઓ ક્યારેય જૂના રાજકીય રક્ષકનો ભાગ નહોતા, તેઓ આખરે રાજકારણમાં પ્રવેશ કરી શકશે અને તેની પ્રથા બદલી શકશે,” જારાએ કહ્યું.
“મને ખાતરી છે કે બાંગ્લાદેશમાં એક વાસ્તવિક રાજકીય વિકલ્પની આશા છે. પરંતુ તે રાતોરાત ઉભરી આવશે નહીં,” તેણીએ કહ્યું.
આવા પ્રયાસો હજુ પણ કેટલાક યુવા મતદારો સાથે પડઘો પાડે છે.
25 વર્ષીય અંગ્રેજી સાહિત્યના વિદ્યાર્થી એચ.એમ. અમીરુલ કરીમે કહ્યું: “હું સ્વપ્ન જોઉં છું કે ભલે હવે નહીં, પણ નવા રાજકીય માળખાની ઇચ્છા વાસ્તવિકતા બનશે. હું હાર માનવા તૈયાર નથી.”
